زبان شناسی همگانی سایت زبان شناسی همگانی در جهت گسترش و معرفی رشته زبان شناسی همگانی آغاز به کار کرد rezasalimi18@yahoo.com tag:http://www.salimilinguist.ir 2018-04-24T21:16:40+01:00 mihanblog.com پنجمین همایش تحلیل گفتمان و کاربردشناسی - فراخوان مقاله 2018-04-07T17:16:10+01:00 2018-04-07T17:16:10+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/496 رضا سلیمی انجمن زبان ­شناسی ایران و گروه زبان شناسی دانشگاه تربیت مدرس با همکاری نشر نویسه پارسی برگزار می­کند: «فراخوان مقاله»پنجمین همایش ملیتحلیل گفتمان و کاربردشناسی دبیر علمی: دکتر فردوس آقاگل­زادهدبیر اجرایی: دکتر فائزه فرازنده­پور تاریخ‌های مهم: ارسال اصل مقاله و چکیده انگلیسی:  15  شهریور 1397اعلام نتایج داوری: 15 مهر 1397ارسال نسخه نهایی مقاله (اعمال نظرات داوران) :  1 آبان 1397ارسال پرده‌نگار و فایل های ضروری:  25 آذر 1397زمان برگزاری همایش: 29 آذر 13 انجمن زبان ­شناسی ایران و گروه زبان شناسی دانشگاه تربیت مدرس 
با همکاری نشر نویسه پارسی برگزار می­کند:

 

«فراخوان مقاله»

پنجمین همایش ملی

تحلیل گفتمان و کاربردشناسی

 

دبیر علمی: دکتر فردوس آقاگل­زاده

دبیر اجرایی: دکتر فائزه فرازنده­پور

 

تاریخ‌های مهم:

 

ارسال اصل مقاله و چکیده انگلیسی:  15  شهریور 1397

اعلام نتایج داوری: 15 مهر 1397

ارسال نسخه نهایی مقاله (اعمال نظرات داوران) :  1 آبان 1397

ارسال پرده‌نگار و فایل های ضروری:  25 آذر 1397

زمان برگزاری همایش: 29 آذر 1397

 

معرفی همایش:

  تحلیل گفتمان و کاربرد شناسی در سطح توصیفی به توصیف علمی زبان شناسی ( آوایی، واجی، ساختواژی، نحوی ، معنایی)  و کاربردشناسی سازمان متن و تجزیه و تحلیل آن در سطح خرد و به یافتن روابط بین آنها در جهت تولید و کشف معنا می پردازد و در سطح کلان و تفسیر و تبیین به بررسی چگونگی و علل تولید متون گفتاری و نوشتاری و تولید معنا در جهت تغییر و یا تثبیت گفتمانها و بازتولید آنها در ارتباط با نهادهای اجتماعی ، قدرت ، کنشگران اجتماعی و گفتمان گسترش می یابد. در این فرآیند گفتمان، زبان ، قدرت و ایدئولوژی در تولید و بازتولید یکدیگر بنوعی درهم تنیده اند و برهم تاثیر متقابل دارند. لذا موضوع بینا رشته ای تحلیل گفتمان خواه،  به عنوان روش و خواه نظریه در رشته های زبان شناسی، جامعه شناسی، ارتباطات، تاریخ، علوم سیاسی وجغرافیای سیاسی و ادبیات موضوع تحقیق می تواند باشد و همایش پنجم با هدف ترویج ،  گسترش و ارتقاء این نوع دانش و بومی سازی آن برگزار می گردد.

محورهای همایش:

1-    تحقیق در زبان شناسی با رویکرد تحلیل گفتمان توصیفی

2-    تحقیق در زبا شناسی با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی

3-    رابطه زبان، ایدئولوژی و قدرت در تحلیل گفتمان

4-    استفاده از دستور زبان نقشگرا در تحلیل گفتمان

5-    تحلیل مسائل جامعه شناسی، علوم ارتباطات، تاریخی، مطالعات زنان، علوم سیاسی و جغرافیای سیاسی در ایران با رویکرد تحلیل گفتمان

6-     تحلیل گفتمان با رویکرد شناختی

 

____________________________________________

·          مقالات حتماً باید بر اساس قالب محتوایی و صوری ابلاغی انجمن تدوین شود.

·          شیوه نامه نگارش و پذیرش مقاله (قالب محتوایی و صوری) را از اینجا و قالب آمادۀ مقاله را از اینجا دریافت کنید.

·          مقالات می بایست به نشانی رایانامه hamayesh@lsi.ir  ارسال شوند.
]]>
همایش زبان­شناسی تجربی- تابستان 1397 2018-03-09T14:10:24+01:00 2018-03-09T14:10:24+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/495 رضا سلیمی دانشگاه بین‌المللی امام خمینیبا حمایت انجمن زبان‌شناسی ایران و سازمان سمتدر قالب مدرسه تابستانی انجمن زبان‌شناسی برگزار می‌کند:همایش زبان­شناسی تجربیConference on Experimental Linguistics(همراه با کارگاه­های تخصصی)13-15 شهریور 97رئیس همایش: دکتر محمود بی‌جن‌خاندبیر علمی: دکتر وحید صادقیقزوین، دانشگاه بین­المللی امام خمینی، دانشکده علوم انسانیمهلت ارسال مقاله کامل: 1 تیر 97 محورهای همایش:آواشناسی و واج­شناسی آزمایشگاهیزبان­شناسی رایانشیزبان­شناسی پیکره­ایروان­شناسی زبانعصب­شناسی زبانمطا دانشگاه بین‌المللی امام خمینی

با حمایت انجمن زبان‌شناسی ایران و سازمان سمت

در قالب مدرسه تابستانی انجمن زبان‌شناسی برگزار می‌کند:

همایش زبان­شناسی تجربی

Conference on Experimental Linguistics

(همراه با کارگاه­های تخصصی)

13-15 شهریور 97

رئیس همایش: دکتر محمود بی‌جن‌خان

دبیر علمی: دکتر وحید صادقی

قزوین، دانشگاه بین­المللی امام خمینی، دانشکده علوم انسانی

مهلت ارسال مقاله کامل: 1 تیر 97

 

محورهای همایش:

آواشناسی و واج­شناسی آزمایشگاهی

زبان­شناسی رایانشی

زبان­شناسی پیکره­ای

روان­شناسی زبان

عصب­شناسی زبان

مطالعات میدانی زبان­ها و گویش­های ایرانی

زبان­شناسی اجتماعی

آموزش زبان فارسی به غیرفارسی­زبانان

زبان­شناسی قضایی

 

ایمیل دبیرخانه همایش: exlinguistics@gmail.com

اطلاعات بیشتر در مورد همایش: www.lsi.ir

]]>
دهمین همایش بین المللی زبان شناسی- فراخوان مقاله 2018-02-04T16:36:13+01:00 2018-02-04T16:36:13+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/494 رضا سلیمی  دانشگاه علامه طباطبائیفراخوان مقالهدهمین همایش بین­المللی زبان­شناسی ایراندهمین همایش بین­ المللی زبان ­شناسی ایران در روزهای سه ­شنبه و چهارشنبه، 3 و4 مهرماه 1397 در دانشکدة ادبیات فارسی و زبان­ های خارجی دانشگاه علامه طباطبائی برگزار می ­شود.آخرین مهلت دریافت چکیده: ۱۵ فروردین ۹۷اعلام نتیجة داوری چکیده­ها: ۱۰ اردیبهشت ۹۷آخرین مهلت ارسال مقاله کامل حداکثر تا تاریخ ۵ تیر ۹۷ هر فرد می­تواند یک مقالة مستقل و یک مقالة مشترک برای شرکت در همایش ارائه دهد. چکیده­ها باید بدون نام
 

دانشگاه علامه طباطبائی

فراخوان مقاله

دهمین همایش بین­المللی زبان­شناسی ایران

دهمین همایش بین­ المللی زبان ­شناسی ایران در روزهای سه ­شنبه و چهارشنبه، 3 و4 مهرماه 1397 در دانشکدة ادبیات فارسی و زبان­ های خارجی دانشگاه علامه طباطبائی برگزار می ­شود.

آخرین مهلت دریافت چکیده: ۱۵ فروردین ۹۷

اعلام نتیجة داوری چکیده­ها: ۱۰ اردیبهشت ۹۷

آخرین مهلت ارسال مقاله کامل حداکثر تا تاریخ ۵ تیر ۹۷

 

هر فرد می­تواند یک مقالة مستقل و یک مقالة مشترک برای شرکت در همایش ارائه دهد. چکیده­ها باید بدون نام باشند. لازم است هنگام ارسال چکیده عنوان مقاله، نام و نام خانوادگی، اطلاعات دانشگاهی، نشانی پست الکترونیکی و شماره تلفن همراه نگارنده / نگارندگان روی یک برگه جداگانه ارسال شود.

 

نشانی پست الکترونیکی برای ارسال چکیده­:                                 lingconf10@gmail.com

محورهای همایش: آوا شناسی و واج­ شناسی، صرف، نحو، معنی­ شناسی، کاربرد شناسی، گفتمان ­شناسی و ساخت اطلاع، آموزش زبان فارسی به غیرفارسی­ زبانان، زبان­ های ایرانی کهن، گویش ­ها و زبان­ های ایران، روان­ شناسی زبان، زبان ­ شناسی اجتماعی، عصب ­شناسی زبان، زبان­ شناسی بالینی، زبان ­شناسی شناختی، فلسفة زبان، نشانه ‏شناسی، رده­ شناسی زبان، زبان­ شناسی رایانشی، زبان ­شناسی تاریخی ‏ـ‏ تطبیقی، زبان ­شناسی کاربردی، زبان ‏شناسی حقوقی، زبان­ شناسی زیستی، زبان اشاره، زبان­ شناسی پیکره­ ای، فرهنگ ­نگاری، ترجمه، سبک ­شناسی، نظام­ های نوشتاری، اصطلاح ­شناسی، زبان ­های در خطر و ثبت و ضبط زبان ­ها

 

 

 

 

Allameh Tabataba'i University

Call for Papers

10th International Iranian Conference on Linguistics, 25-26 Sept 2018

Call Deadlines:

Abstracts: 04-Apr-2018

Full Papers: 26-June-2018

We encourage submissions in all areas related to descriptive as well as theoretical linguistics, with a focus on Iranian languages and other languages and dialects of Iran. Areas of interest include, but are not limited to, the following: phonetics and phonology, morphology, syntax, semantics, semiotics, pragmatics, discourse analysis, pragmatics, comparative/historical linguistics, endangered languages and language documentation, ancient Iranian languages, atlas of languages, language typology, applied linguistics, teaching Persian as a second/foreign language, translation, sociolinguistics, psycholinguistics, neurolinguistics, sign languages, clinical linguistics, computational linguistics, corpus linguistics, forensic linguistics, cognitive linguistics, philosophy of language, ecolinguistics, lexicology and lexicography, stylistics, writing systems. 

Abstract Submission Guidelines:

·         Abstracts are accepted in Persian and English and should be submitted to the following email address no later than 04-Apr-2018.

Email: lingconf10@gmail.com

 

·         Authors may maximally submit one single-authored abstract and one co-authored abstract. Abstracts must be anonymous. Author(s) information including abstract title, name, academic affiliation, email address, and mobile phone number should accompany the abstract on a

separate page at the time of submission.

 

·         Important Dates:
Abstract submission deadline: 
04-Apr-2018
Notification of acceptance: 
30-Apr-2018

Full paper Submission deadline: 26-June-2018
Conference dates: 
25-26 Sept 2018

·         Registration Fee:

Details about the registration fees will be provided later.

·         Visas:

All non-Iranian citizens who are attending the Conference need a Visa to enter Iran. Please contact the Iranian embassy/Consulate nearest to you for Visa procedures. When your abstract is accepted, you will be issued an official letter of invitation to the Conference, which you can submit with your Visa application.

·         Lodging:

Accommodations will be provided by Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.


If you have any questions about the conference, please contact: 

Golnaz Modarresi Ghavami
Email: gmodarresi@yahoo.commodarresighavami@atu.ac.ir

 

]]>
نخستین کنفرانس ملی پژوهش های کاربردی در زبان شناسی رایانشی 2017-12-10T16:15:18+01:00 2017-12-10T16:15:18+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/492 رضا سلیمی نخستین کنفرانس ملی پژوهش های کاربردی در زبان شناسی رایانشی(با محوریت خط و زبان فارسی) دبیر علمی : دکتر محمدرضا فلاحتی قدیمی فومنیدبیر اجرایی : دکتر محمدهادی فلاحی روزهای کنفرانس:9 و 10 اسفند 1396 زبان شناسی رایانشی حوزه ای میان رشته ای است که در سال های اخیر توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. زبان شناسان، متخصصان علم اطلاعات و دانش شناسی، علوم رایانه، هوش مصنوعی، ریاضی، منطق، مردم شناسان و عصب شناسان از جمله متخصصانی هستند که به این رشته علاقه و توجه نشان داده اند. این رشته به بر نخستین کنفرانس ملی پژوهش های کاربردی در زبان شناسی رایانشی

(با محوریت خط و زبان فارسی)

 

دبیر علمی : دکتر محمدرضا فلاحتی قدیمی فومنی

دبیر اجرایی : دکتر محمدهادی فلاحی

 

روزهای کنفرانس:

9 و 10 اسفند 1396

 

زبان شناسی رایانشی حوزه ای میان رشته ای است که در سال های اخیر توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. زبان شناسان، متخصصان علم اطلاعات و دانش شناسی، علوم رایانه، هوش مصنوعی، ریاضی، منطق، مردم شناسان و عصب شناسان از جمله متخصصانی هستند که به این رشته علاقه و توجه نشان داده اند. این رشته به بررسی و تولید الگوریتم ها و نرم افزارهای بررسی هوشمند داده های زبانی می پردازد.

 

با توجه به گسترش روز افزون رایانه و علوم رایانه ای بررسی و پردازش و جایگاه بی نظیر آن در گسترش علوم، لازم است زبان فارسی نیز در این زمینه همگام با دیگر زبان های زنده ی دنیا نقش و جایگاه خود را حفظ و تقویت نماید. بدین منظور گروه زبان شناسی رایانشی مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فن آوری بر مبنای رسالتی که در زمینه ی علمی سازی زبان فارسی بر عهده دارد، در نظر دارد نخستین کنفرانس ملی پژوهش های کاربردی در زبان شناسی رایانشی (با محوریت خط و زبان فارسی) را با هدف آشنایی پژوهشگران، استادان و دانشجویان با جدیدترین پژوهش های صورت گرفته در زمینه ی، زبان شناسی رایانشی به ویژه در ارتباط با خط و زبان فارسی برگزار نماید. این کنفرانس می تواند فرصتی ارزشمند برای ایجاد تعاملات علمی و هم افزایی تجربیات متخصصان این رشته با یک دیگر را فراهم سازد. بدین وسیله از کلیه ی پژوهشگران ارجمند دعوت می شود تا آخرین یافته های علمی خود را در قالب مقاله برای دبیرخانه همایش ارسال نمایند.

 

 

وبگاه همایش:

http://conf.isc.gov.ir/rcl96

 

]]>
راه¬ اندازی رشته «علوم شناختی - زبانشناسی» در دانشگاه تربیت مدرس 2017-09-30T10:23:16+01:00 2017-09-30T10:23:16+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/490 رضا سلیمی    راه­ اندازی رشته «علوم شناختی - زبانشناسی» در دانشگاه تربیت مدرسبدین وسیله به اطلاع می رساند طی نامه شماره 97883/ 2 مورخ 8/5/96 که به امضای معاون محترم آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری رسیده است با ایجاد رشته «علوم شناختی – زبان شناسی» در دانشگاه تربیت مدرس موافقت قطعی به عمل آمد. بنابراین، گروه زبان شناسی این دانشگاه به عنوان اولین دانشگاه در سطح کشور از سال تحصیلی 98-97 از بین علاقه مندان حوزه علوم شناختی زبان در مقطع دکتری دانشجو می پذیرد.

  
 

راه­ اندازی رشته «علوم شناختی - زبانشناسی» در دانشگاه تربیت مدرس

بدین وسیله به اطلاع می رساند طی نامه شماره 97883/ 2 مورخ 8/5/96 که به امضای معاون محترم آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری رسیده است با ایجاد رشته «علوم شناختی  زبان شناسی» در دانشگاه تربیت مدرس موافقت قطعی به عمل آمد. بنابراین، گروه زبان شناسی این دانشگاه به عنوان اولین دانشگاه در سطح کشور از سال تحصیلی 98-97 از بین علاقه مندان حوزه علوم شناختی زبان در مقطع دکتری دانشجو می پذیرد.

]]>
تکیۀ واژه و گروه در زبان فارسی بر مبنای نظریۀ بهینگی 2017-08-26T18:29:45+01:00 2017-08-26T18:29:45+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/488 رضا سلیمی تکیۀ واژه و گروه در زبان فارسی بر مبنای نظریۀ بهینگیراضیه شجاعی 1دانشگاه تهرانمحرم اسلامی 2دانشگاه زنجانمحمود بیجنخان 3دانشگاه تهرانچکیدهمقالۀ حاضر به بررسی الگوی تکیۀ زبان فارسی در سطوح کلمه و گروه نحوی میپردازد و نشانمیدهد که در چارچوب نظریۀ واجشناسیِ نوایی، تکیۀ واژگانی در زبان فارسی از الگویی ثابتپیروی میکند. تکیۀ واژگانی در زبان فارسی تابع قاعدة تکیۀ کلمۀ واجی یعنی راسترو است،اما در بررسی تکیۀ گروه، رجوع به اطلاعات نحوی و ساخت سازهایِ درونیِ سازة نحوی امریاجتنابناپذیر است. اصل هستهگری تکیۀ واژه و گروه در زبان فارسی بر مبنای نظریۀ بهینگی

راضیه شجاعی 1
دانشگاه تهران
محرم اسلامی 2
دانشگاه زنجان
محمود بیجنخان 3
دانشگاه تهران

چکیده
مقالۀ حاضر به بررسی الگوی تکیۀ زبان فارسی در سطوح کلمه و گروه نحوی میپردازد و نشان
میدهد که در چارچوب نظریۀ واجشناسیِ نوایی، تکیۀ واژگانی در زبان فارسی از الگویی ثابت
پیروی میکند. تکیۀ واژگانی در زبان فارسی تابع قاعدة تکیۀ کلمۀ واجی یعنی راسترو است،
اما در بررسی تکیۀ گروه، رجوع به اطلاعات نحوی و ساخت سازهایِ درونیِ سازة نحوی امری
اجتنابناپذیر است. اصل هستهگریزی (اسلامی، 1379 و 1384 ) بهخوبی از پس تبیین این
مسئله برمیآید. از این روی، پژوهش حاضر در تحلیل دادهها از اصل یادشده بهره میجوید.
هدف دیگر این مقاله، ارائۀ دستور الگوی آهنگ کلمۀ واجی، گروه واژهبست و گروه واجیِ زبان
است. به این منظور، دادههای پژوهش که برگرفتهاند (OT) فارسی در چارچوب نظریۀ بهینگی
از اثر اسلامی ( 1384 ) در چارچوب نظریۀ بهینگی تحلیل میشوند و دستوری با استفاده از
محدودیتهای نقضپذیر بهینگی ارائه میشود.
کلیدواژه ها: تکیۀ واژگانی، تکیۀ گروه، اصل هستهگریزی، واجشناسیِ نوایی، نظریۀ بهینگی.

دانلود فایل pdf

]]>
رشد ابزارهای انسجام دستوری در گفتمان نوشتاری دانش آموزان فارسی زبان 2017-07-12T07:01:37+01:00 2017-07-12T07:01:37+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/486 رضا سلیمی رشد ابزارهای انسجام دستوری در گفتمان نوشتاری دانش آموزان فارسی زبانآتوسا رستم بیک  پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگیامین حاجی رضایی  دانشجوی دکترای زبانشناسی، دانشگاه علامه طباطباییسید مصطفی عاصی  پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگیمهسا پهلوان زاده  دانشجوی دکترای زبانشناسی، دانشگاه علامه طباطباییدانلود فایل pdf رشد ابزارهای انسجام دستوری در گفتمان نوشتاری
 دانش آموزان فارسی زبان

آتوسا رستم بیک  پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
امین حاجی رضایی  دانشجوی دکترای زبانشناسی، دانشگاه علامه طباطبایی
سید مصطفی عاصی  پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
مهسا پهلوان زاده  دانشجوی دکترای زبانشناسی، دانشگاه علامه طباطبایی
دانلود فایل pdf
]]>
قالب‌های معنایی «خوردن» ازمنظرِ معناشناسیِ قالبی 2017-06-02T09:22:39+01:00 2017-06-02T09:22:39+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/485 رضا سلیمی قالب‌های معنایی «خوردن» ازمنظرِ معناشناسیِ قالبیاکبر حسابیدانشگاه اصفهاندانلود فایل pdf قالب‌های معنایی «خوردن» ازمنظرِ معناشناسیِ قالبی
اکبر حسابی
دانشگاه اصفهان
دانلود فایل pdf
]]>
همزبانی و بی‌زبانی 2016-04-10T17:52:22+01:00 2016-04-10T17:52:22+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/451 رضا سلیمی همزبانی و بی‌زبانیامیر هاشمی مقدمزبان، ابزاری است برای برقراری ارتباط، و زبان گفتاری، مهمترین این ابزراها است. زبان مشترک یکی از مهمترین ویژگی‌های یک فرهنگ است و حتی اگر یک فرهنگ مادر به‌واسطه مسائلی همچون مرزبندی‌های تصنعی و سیاسی، چند پارچه شود، باز هم این زبان مشترک است که می‌تواند ارکان یک فرهنگ مشترک را همچنان استوار و پابرجا نگه دارد.ایران کنونی و افغانستان، تا چندی پیش زیر لوای یک فرهنگ مشترک بودند و زبان‌شان نیز در این میان، مشترک بود. بخش مهمی از دغدغه‌های محمدکاظم کاظمی، شاعر و ادیب خو همزبانی و بی‌زبانی
امیر هاشمی مقدم

زبان، ابزاری است برای برقراری ارتباط، و زبان گفتاری، مهمترین این ابزراها است. زبان مشترک یکی از مهمترین ویژگی‌های یک فرهنگ است و حتی اگر یک فرهنگ مادر به‌واسطه مسائلی همچون مرزبندی‌های تصنعی و سیاسی، چند پارچه شود، باز هم این زبان مشترک است که می‌تواند ارکان یک فرهنگ مشترک را همچنان استوار و پابرجا نگه دارد.

ایران کنونی و افغانستان، تا چندی پیش زیر لوای یک فرهنگ مشترک بودند و زبان‌شان نیز در این میان، مشترک بود. بخش مهمی از دغدغه‌های محمدکاظم کاظمی، شاعر و ادیب خوش‌آوازه معاصر افغانستان به این امر باز می‌گردد که گاه آنها را در سلسله یادداشتهای روزنامه‌ای و گاه در قالب کتابهایی به زبان ساده، اما منسجم بررسی می‌کند.

کاظمی، محمدکاظم (1390)، همزبانی و بی‌زبانی، تهران: عرفان. چاپ دوم.

در آغاز، نویسنده در طرح مسأله، اشاره به توانمندی گسترده زبان فارسی تا دو سه سده پیش و افول ستاره اقبالش اشاره می‌‌کند. دلایل چندی برای این افول برشمرده می‌شود که یکی از آنها، کشیده شدن مرزهای سیاسی بین سرزمینهای فارسی‌زبان است. اما آنچه نگاه کاظمی را به خود معطوف داشته این است که «این مرزها که نخست فقط سیاسی بودند، کم‌کم هویتی فرهنگی هم یافتند» (ص: 16). وی البته در همان آغاز اشاره می‌کند که هر آنچه درباره مسائل زبان فارسی در دو کشور ایران و افغانستان می‌نویسد، دامن زبان فارسی در تاجیکستان را هم گرفته (که به زور و فشار روسیه، نامش از فارسی به تاجیکی دگرگون شد)، اما به‌واسطه ناآشنایی نویسنده با حوزه زبان فارسی در تاجیکستان امروز، به آن کشور نپرداخته است (ص: 11).

به جز یادداشت نگارنده و طرح مسأله، مطالب اصلی کتاب در پنج بخش کلی مرتب شده که هر بخش خود به چند زیربخش تقسیم می‌شود.

«بیان همزبانی» در این بخش نویسنده برای اینکه نشان دهد فارسی ایران با فارسی دری افغانستان یک زبان یکسان است، چندین نمونه از نثر نویسنده‌های معاصر افغانستان را گواه آورده است. او این نویسندگان را از میان کسانی گزینش کرده که سابقه زندگی در ایران ندارند تا این شائبه به وجود نیاید که تحت تأثیر محیط زندگی، واژه‌های فارسی ایرانی وارد ادبیات و نثر فارسی دری افغانستان شده است. تکه‌هایی از آثار نویسندگانی همچون صلاح‌الدین سلجوقی (1274- 1349 خ)، میرغلام محمد غبار (1276- 1356 خ)، احمدعلی کهزاد (1287-1361 خ)، عبدالحی حبیبی (1328ق-1363 خ)، اعظم رهنورد زریاب (1323- )، سرور آذرخش (1327خ- )، حسین فخری (1328خ- )، سپوژمی زریاب (1329خ- ) و خالد نویسا (1350خ- ) نشان داده شده که به‌طور کامل برای یک ایرانی قابل فهم است و از میان این همه متون نمونه، تنها سه واژه در زبان دو کشور متفاوت بود. نویسنده سپس اشاره می‌کند که در کل زبان فارسی رایج در افغانستان، دویست واژه وجود دارد که برای ایرانیان نامفهوم است (ص: 26).

در ادامه، نویسنده به چهار مرکز عمده زبان فارسی در افغانستان، یعنی هرات، کابل، بامیان و مزارشریف اشاره کرده که با هم تفاوتهای قابل ملاحظه‌ای در لهجه دارند. اما کاظمی با مقایسه لهجه هراتی با لهجه کابلی و لهجه رایج در ایران، نشان می‌دهد که لهجه هراتی به فارسی ایران نزدیکتر است تا فارسی رایج در کابل؛ و برای اثبات این مدعا، جدول تطبیقی‌ای از بسیاری  واژه‌ها در این سه منطقه را نشان می‌دهد.

اما ماجرا وقتی جالبتر می‌شود که در جدولی مشابه، برخی واژه‌ها را در خراسان ایران با تهران و افغانستان مقایسه کرده و نشان می‌دهد که واژه‌های مورد استفاده در خراسان بیشتر شبیه به لهجه کابلی است تا لهجه تهرانی. مثلاً در خراسان و افغانستان، پاوزار و پیزار برای کفش به کار می‌رود که در نوشته‌های کهن فارسی نیز به همین شکل یاشبیه آن (پای‌افزار) به کار می‌رفته است.
در ادامنه نویسنده به دنبال نشان دادن ریشه‌های تفاوت برخی واژگان در دو سوی مرز است و برای هر کدام از دلایلی که در زیر برمی‌شمریم، شواهد بسیاری ارائه می‌کند: 1- متروک شدن یک واژه در یک نیمه از این قلمرو زبانی؛ 2- تأثیر زبانهای دیگر (برای نمونه زبان فارسی ایران بیشتر تحت تأثیر فرانسوی بود و فارسی افغانستان تحت تأثیر انگلیسی)؛ 3-تغییر شکل و تغییر تلفظ واژگان؛ 4- تفاوتهای دستوری (برای نمونه در ایران می‌گویند پختن، در حالی‌که در افغانستان می‌گویند پخته کردن)؛ 5- تفاوت در ترکیب‌سازی (برای نمونه در ایران می‌گویند لاک‌پشت و در افغانستان می‌گویند سنگ‌پشت)؛ 6- تفاوت در حوزه کاربرد واژگان (برای نمونه در ایران جاده را برای راه‌های بین شهری و در افغانستان برای درون شهری به کار می‌برند)؛ 7- ابداعات امروزین (در ایران واژه فرودگاه ساخته شد و در افغانستان میدان هوایی)؛ 8- نیازهای طبیعی (در ایران که مرز دریایی زیادی وجود دارد، واژه‌های زیادی برای دریانوردی و وسایل نقلیه روی آب می‌توان یافت؛ اما افغانستان به دلیل محصور بودن در خشکی واژگان چندانی در این زمینه ندارد).

«یک زبان و دو نام» در این بخش کاظمی بر این مسئله متمرکز می‌شود که چرا با وجود شباهت و بلکه همسانی، دو نام مختلف دارد. وی فرضیات مختلف در این باره را بررسی کرده و نادرستی تک‌تک‌شان را نشان می‌دهد. از جمله اینکه دری، گونه خاصی از فارسی است که در افغانستان رواج دارد. وی برای نشان دادن این نادرستی، متون نثر و اشعار بسیاری را از شعرا و ادیبانی همچون ناصرخسرو، فردوسی، منوچهری، مسعود سعد، سنایی غزنوی، انوری، خاقانی، نظامی، عطار، سعدی، امیرخسرو دهلوی، مولانا، حافظ، اوحدی مراغه‌ای، جامی، وحشی بافقی، فروغی بسطامی، اقبال لاهوری، ملک‌الشعرای بهار، شهریار و قهار عاصی گواه می‌آورد که نشان می‌دهد کاربرد نامهای دری و فارسی برای این زبان یکسان است و این دو واژه به جای یکدیگر می‌نشینند.
بی‌تردید حرف اصلی و رک و راست را نجیب مایل هروی بیان کرده، آنجا که می‌نویسد: «اینکه امروزه زبان فارسی رایج را در افغانستان دری می‌نامند و در ایران فارسی و در تاجیکستان تاجیکی، فکری است که خاستگاه استعماری دارد» و در ادامه در این باره توضیح بیشتر می‌دهد (ص: 66).

کاظمی در ادامه همین بخش، نشان می‌دهد که زبان رسمی و رایج در افغانستان نیز همیشه با نام فارسی شناخته می‌شده و برای اثبات این مدعا، بسیاری از اسناد رسمی، نشریات و کتب تاریخی و ادبی افغانستان تا پیش از سال 1343 را نشان می‌دهد که در همه آنها نام «فارسی» به کار می‌رفته است. اما در این دهه و سال 1343 که اوج ملی‌گرایی افغانستان بر پایه پشتون‌گرایی بود، به یکباره نام زبان را از فارسی به «دری» تغییر می‌دهند (ص: 69). به باور دکتر ولی پرخاش احمدی، «واقعیت این است که این مدافعان نظریه ملی‌سازی محض پشتو بودند که با پذیره شدن دری به جای فارسی میان دو گونه یک زبان مشترک، در ذهن خودشان خدشه آفریدند و تفاوت تراشیدند» (صص: 71-2). این نکته اکنون نیز به همین شکل ادامه دارد؛ به گونه‌ای که استادان زبان و ادب فارسی در افغانستان بر نام فارسی تأکید دارند و حاکمان که غیرتاجیک‌اند، اصرار بر دری نامیدن این زبان دارند.

کاظمی به یک ایراد دیگر دری نامیدن زبان‌شان هم اشاره دارد؛ فارسی در همه جای دنیا به‌عنوان یک زبان پربار شناخته شده است، اما در هیچ کتابخانه‌ای در کشورهای دیگر نمی‌توان قفسه‌ای برای کتابهای دری یافت (ص: 75).

در بخش دیگر، کاظمی به «افتخارات فرهنگی» می‌پردازد. در اینجا کاظمی به درستی گلایه‌های مردم افغانستان را درباره مصادره مفاخر افغانستان امروز به نام ایران امروز بیان می‌کند. وی شرح می‌دهد که در گذشته نام ایران به مناطقی بسیار فراتر از مرزهای سیاسی ایران امروز اطلاق می‌شد و کشور ایران این شانس را داشته که این نام را حفظ کند. اما بهتر است اشاره شود که آن همه مفاخر فرهنگی مربوط به ایران بزرگ فرهنگی بوده که امروزه در سرزمینهای مختلفی تکه تکه شده است. خلاصه آنکه مردم افغانستان دوست داشتند «در وضعی که فارسی‌زبانان افغانستان و تاجیکستان زیر فشار حاکمیتهایی غالباً فارسی‌ستیز بودند و دست‌شان از همه جای کوتاه بود، مردم ایران هم از جانبی دیگر به این فشار نیفزایند» (ص: 81).

«داد و ستدهای زبانی» برخی واژگان ممکن است در ایران با افغانستان متفاوت باشد. همانگونه که در برخی موارد افغانستانی‌ها می‌توانند از واژه‌هایی که در ایران کاربرد یافته‌اند استفاده کنند، بسیاری از واژه‌ها را هم می‌توان یافت که در افغانستان کاربرد داشته و بهتر و مناسب‌تر از واژه‌هایی است که در ایران به کار می‌رود. داد و ستد زبانی بین این دو کشور می‌تواند به پربارتر شدن زبان فارسی در هر دو سوی این مرزهای ساختگی یاری برساند و در این راه برخی نمونه‌ها را بیان می‌کند. البته برخی موارد هم جای چند و چون دارد. برای نمونه گچِ نوشتن را در افغانستان تباشیر می‌گویند و کاظمی با این استدلال که ممکن است با گچ ساختمانی اشتباه شود، تباشیر را مناسب‌تر می‌داند (ص: 105). اما باید در نظر داشت که هر واژه را در زمینه متنی‌اش معنا می‌کنند و می‌فهمند. زمانی که معلم به دانش‌آموز می‌گوید: «برو دو تا گچ بیاور» دانش‌آموز سریع می‌فهمد که منظور معلم گچ نوشتن است نه گچ ساختمانی. یا اگر یک بنّا به فروشگاه مصالح ساختمانی رفته و بگوید چهار تا گچ بدهید، فروشنده ذهنش به سمت گچ نوشتاری نمی‌رود. و یا واژه هفت‌تیر در زبان فارسی ایران را نامناسب‌تر از تفنگچه افغانستانی می‌داند که یکی از دلایلش، تشابه با میدانِ هفتِ تیر در تهران است (ص: 107). اما باید به خاطر داشت آن میدان را هفتِ تیر (با کسره پس از واژه هفت) می‌نامند و صدا می‌زنند که متفاوت از هفت‌تیر است. دیگر اینکه اگر کسی گفت «بیا برویم هفتِ تیر»، کسی فکر نمی‌کند منظورش این است که برویم به سراغ تفنگ هفت‌تیر. یا اگر کسی گفت: «با هفت‌تیر شلیک کرد»، کسی گمان نمی‌برد که با میدان هفتِ تیر شیلک کرده است.

همچنین کاظمی بارها (حتی در کتابهای دیگری همچون «این قند پارسی») به فعل‌هایی همچون «بهل» و «هشتن» اشاره می‌کند که در افغانستان رایج است و می‌تواند در ایران نیز مورد استفاده قرار گیرد. به‌عنوان یک بختیاری که البته سالها درباره فرهنگ و زبان مازندرانی مطالعه و پژوهش کرده‌ام می‌دانم این فعل‌ها در گویش این دو منطقه (و برخی مناطق دیگر) نیز رایج است. همچنانکه واژه «سنگ‌پشت» نیز به‌عنوان نام دیگر لاک‌پشت که کاظمی اشاره می‌کند همچنان در افغانستان رواج دارد، در بسیاری نقاط ایران هم رایج است (من در میان بختیاری‌ها به جز نامهای لاک‌پشت و سنگ‌پشت، «کاسه‌پشت» را هم برای اشاره به این جانور شنیده‌ام).

فارغ از این بحثهای حاشیه‌ای، به‌طور کلی کاظمی به درستی نشان می‌دهد از نظر واژگان، فارسی ایران پربارتر است و از نظر آوایی (تلفظ) فارسی افغانستان (ص: 119). اما مشکل اصلی اینجاست که هر کس در افغانستان بخواهد از واژه‌های فارسی رایج در ایران استفاده کند، متهم به «ایرانی‌نمایی» می‌شود و با واکنشهای منفی روبرو خواهد شد (ص: 107) و از سوی دیگر، فارسی‌زبانان ایرانی آشنایی چندانی با ویژگی‌های فارسی افغانستان و توانمندی‌هایش ندارند.

«بهسازی زبان معیار در افغانستان» این بخش پایانی به مسئله زبان فارسی در افغانستان، مشکلات و مسائلش، و نیز راهکارهایی برای اصلاح این زبان می‌پردازد. با توجه به اینکه زبان رسمی افغانستان، گویش پایتخت است که دارد لهجه‌های محلی را حذف و در خود حل می‌کند، می‌تواند با این لهجه‌ها وارد تعامل شده و واژه‌های اصیل را از آنها وام بگیرد؛ همچنانکه می‌تواند از فارسی رایج در ایران به‌عنوان یک زبان معیار یاری بگیرد و البته می‌تواند با زبان پشتو نیز تعامل داشته باشد. برای ناهماهنگی‌ها و نادرستی‌ها در رسم‌الخط نیز باید چاره‌ای اندیشیده شود.

کتاب با یک «پایانه» که جمع‌بندی مطالب است، به پایان می‌رسد و سپس پیوستها را می‌خوانیم که شامل واژه‌نامه، یک نظرسنجی، کتاب‌نامه و نام‌نامه است. در این میان به ارائه توضیحاتی درباره واژه‌نامه و نظرسنجی می‌پردازیم.

در واژه‌نامه، به مهمترین واژه‌هایی که در ایران و افغانستان متفاوت به کار می‌روند اشاره شده است.
اما جالبترین و اسفبارترین پیوست، نتایج نظرسنجی است که کاظمی از تحصیل‌کردگان مشهدی به دست آورده و نشان می‌دهد ایرانیان تحصیل‌کرده و به‌ویژه خراسانیهایی که هم‌مرز با افغانستان‌اند، اطلاعات‌شان درباره زبان رایج در افغانستان و مفاخر آن سرزمین بسیار اندک است. در این باره کاظمی در آخرین سطرهای کتابش می‌نویسد: «یکی از انگیزه‌های من در نوشتن این کتاب، رنجی بود که از ناآگاهی مردم ایران نسبت به زبان، ادب، تاریخ، جغرافیا و خلاصه همه آثار تمدنی این وطن فرهنگی -جز آنچه در ایران کنونی واقع شده است- می‌بردم. نتیجه این نظرسنجی برایم از سویی خوشایند بود چون آنرا مطابق فرضیاتی یافتم که با آنها دست به نوشتن برده بودم، ولی از سویی ناخوشایند بود، چون این رنج را تشدید کرد» (ص: 218).

پی‌نوشت: کاظمی در همین باره و پس از چاپ نخست کتاب «همزبانی و بی‌زبانی»، سلسله یادداشتهایی را در نشریه انصاف منتشر کرد که بعدها به‌صورت کتابی جداگانه با نام «این قند پارسی» (تهران: عرفان. 1389) منتشر گردید. دست‌کم نیمی از مطالب این کتاب، تکرار مطالب همزبانی و بی‌زبانی است که البته به نظر می‌آید برای مخاطبان نشریه انصاف نوشته باشد و نیمی دیگر، مطالبی تازه. شاید کاظمی با این کار خواسته این همزبانی را آنچنان تکرار کند تا فارسی‌زبانان دو سوی مرز را به اندیشیدن، بررسی و آموختن بیشتر درباره زبان فارسی در سوی دیگر مرز بنشاند.

]]>
جوابیه انجمن زبانشناسی ایران به نامه دانشجویان و دانش‌آموختگان گرامی رشته‌های زبان‌شناسی، آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان و زبان‌های باستانی ایران 2016-03-01T07:35:50+01:00 2016-03-01T07:35:50+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/450 رضا سلیمی به نام خدا دانشجویان و دانش‌آموختگان گرامی رشته‌های زبان‌شناسی، آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان و زبان‌های باستانی ایرانهیات مدیره انجمن زبان‌شناسی ایران در پاسخ به نامه‌ای که تعدادی از افراد دلسوز این جامعه تهیه کرده بودند ضروری می‌داند نکات زیر به اطلاع همگان برساند:  انجمن زبان‌شناسی ایران با آن که  به موجب اساس‌نامة مورخ سال 1383به هدف فراهم ساختن زمینه‌های لازم برای فعالیت‌های علمی و پژوهشی تشکیل گردیده معهذا به درخواست صنفی این عزیزان نیز که پیش از این به صورت به نام خدا

 

دانشجویان و دانش‌آموختگان گرامی رشته‌های زبان‌شناسی، آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان و زبان‌های باستانی ایران

هیات مدیره انجمن زبان‌شناسی ایران در پاسخ به نامه‌ای که تعدادی از افراد دلسوز این جامعه تهیه کرده بودند ضروری می‌داند نکات زیر به اطلاع همگان برساند:  

انجمن زبان‌شناسی ایران با آن که  به موجب اساس‌نامة مورخ سال 1383به هدف فراهم ساختن زمینه‌های لازم برای فعالیت‌های علمی و پژوهشی تشکیل گردیده معهذا به درخواست صنفی این عزیزان نیز که پیش از این به صورت فردی و در مراجعه‌های حضوری مطرح شده بود توجه داشته و در مردادماه 1394 نیز نامه‌ای جهت پی‌گیری این قبیل مطالبات به مقامات مسؤل ارسال گردیده‌است.

یکی از نکات اصلی مطرح گردیده در نامه یاد‌شده به ظرفیت پذیرش دانشجو و امکانات جذب دانش‌آموختگان این رشته و ایجاد گرایش‌های کاربردی مربوط می‌شود.  لازم به ذکر است که تا به امروز تصمیم‌گیری‌های مربوط به افزایش یا کاهش پذیرش دانشجویان رشته‌های مختلف دانشگاهی و ظرفیت پذیرش هیات علمی در اختیار انجمن‌ها نبوده و به برنامة کلان کشوری و برنامه‌ریزی‌های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مربوط می‌شده‌است.  امیدواریم که به همت آن اعضائی که با وزارت علوم، تحقیقات وفناوری همکاری دارند بازاندیشی در این رشته و گرایش‌های آن عملی گردد. همچنین انتظار می‌رود که دانشجویان این رشته  پس از ورود به این عرصه، توانمندی‌ها و ظرفیت‌های کاربردی رشتة خود را شناسایی کنند.

انجمن زبان‌شناسی ایران در این زمینه سعی داشته با برگزاری همایش‌های تخصصی به کاربردهای مختلف زبان‌شناسی در حوزه‌های متنوع بپردازد تا توانایی‌های زبان‌شناسان برای حضور فعال در زمینه‌های مختلف را نمایان سازد. در 5 سال گذشته در ضمن همکاری با مراکز آموزش عالی کشور برای برگزاری همایش‌های زبان‌شناختی، این انجمن 24 همایش تخصصی زبان‌شناسی را برگزار نموده که به یاری اعضاء فعال انجمن تحقق یافته است. به این ترتیب امید می‌رود که در آینده، تنها امکان کاریابی آنان، استخدام در بخش تدریس نباشد. ناگفته نباید گذاشت که هم‌اکنون در کمیتة بازنگری برنامه‌های درسی موضوع درس‌های میان‌رشته‌ای مورد بررسی قرارگرفته است.

 

نکتة دیگری که مطرح گردیده به ساختار هیات مدیره انجمن زبان‌شناسی و امکان شرکت کلیة‌ دانش‌آموختگان در فرایند انتخاب هیات مدیره ارتباط می‌یابد.  متاسفانه اغلب امضاکنندگان نامه از اعضاء انجمن نیستند وگرنه می‌دانستند که اعضاء هیات مدیرة انجمن انتصابی نیستند و با رای اعضائی که در جلسة مجمع عمومی شرکت می‌کنند انتخاب می‌شوند.  لذا ضروی می‌نماید که علاقمندان به انتخاب‌کردن و انتخاب‌شدن، در جلسة مزبور که با نظارت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برگزار می‌شود به عنوان عضو شرکت کنند و با انتخاب افراد مورد نظرشان خواسته‌های خود را عملی سازند.  زیرا رأی بی‌واسطه و مستقیم مستلزم حضور و عضویت نویسندگان این نامه در انجمن است.

در اینجا توجه امضاء کنندگان نامة یادشده را به ترکیب هیات مدیره فعلی جلب می‌نماید.  این هیات از اعضاء پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دانشگاه الزهرا، دانشگاه پیام‌ نور، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه علاّمه طباطبائی تشکیل گردیده که همگی با رای اعضاء حاضر در جلسة مجمع عمومی مورخ ۱۳/۴/۱۳۹۲ انتخاب شده‌اند.  اگر در این مجموعه اعضاء هیات علمی دیگر مراکز آموزشی در ایران حضور ندارند به این دلیل است که برای پذیرش این مسؤلیت اعلام آمادگی نکرده‌اند یا رای لازم را کسب نکرده‌اند.

جهت تقویت انجمن برای بر‌آورده‌‌ساختن خواست‌های منطقی و به حق اعضاء و گسترش کیفی این‌ رشته در ایران و شناساندن آن در سطح ملی نیازمند شرکت فعال تمامی دانشجویان و دانش‌آموختگان این رشته از سراسر ایران هستیم تا با تکیه بر این نیروی علاقمند و کارآمد بتوانیم قدمی مثبت برای ارتقاء جایگاه مطالعات زبانی در ایران برداریم. در خاتمه از عزیزان نویسندة این نامه تقاضا دارد همواره به این نکته توجه داشته باشند که انجمن زبان‌شناسی ایران یکی از انجمن‌های علمی کشور است و متفاوت از انجمن‌های صنفی، و وابسته به وزارت محترم کار است.

با سپاس از علاقه و مهر شما

هیات مدیرة انجمن زبان‌شناسی ایران

 

]]>
زبان و مذهب به عنوان شاخه‌ای از زبان‌شناسی اجتماعی 2016-01-14T14:26:27+01:00 2016-01-14T14:26:27+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/444 رضا سلیمی دارکنِس و وَندِنبوش برگردان آتوسا رستم بیک تفرشیموضوع «زبان و مذهب» از مباحث نسبتا جدید زبان­شناسی اجتماعی است و در واقع رشد نظام­مند حوزۀ «زبان و مذهب» به عنوان شاخه­ای از زبان­شناسی اجتماعی به دهۀ گذشته می­رسد[2]. با نگاهی اجمالی به تاریخچۀ زبان­شناسی اجتماعی درمی­یابیم که اهمیت مذهب به عنوان یکی از عوامل تأثیرگذار در پژوهش­های مرتبط با تنوع زبانی، تغییر زبان، حفظ زبان، سیاست­ها و برنامه­ریزی زبانی در آثار برخی از افرادی که به عنوان پدر این شاخۀ زبان­شناسی نام گرفته­اند، مشهود است. به عنوان نم
دارکنِس و وَندِنبوش برگردان آتوسا رستم بیک تفرشی

موضوع «زبان و مذهب» از مباحث نسبتا جدید زبان­شناسی اجتماعی است و در واقع رشد نظام­مند حوزۀ «زبان و مذهب» به عنوان شاخه­ای از زبان­شناسی اجتماعی به دهۀ گذشته می­رسد[2]. با نگاهی اجمالی به تاریخچۀ زبان­شناسی اجتماعی درمی­یابیم که اهمیت مذهب به عنوان یکی از عوامل تأثیرگذار در پژوهش­های مرتبط با تنوع زبانی، تغییر زبان، حفظ زبان، سیاست­ها و برنامه­ریزی زبانی در آثار برخی از افرادی که به عنوان پدر این شاخۀ زبان­شناسی نام گرفته­اند، مشهود است. به عنوان نمونه، اینار هوگن[3]در «زبان نروژی در آمریکا (1953)[4]» به موضوع وابستگی مذهبی، هویت و تغییر زبان در میان نروژی­های ساکن آمریکا می­پردازد.

مترجم: آتوسا رستم­بیک تفرشی[1]

موضوع «زبان و مذهب» از مباحث نسبتا جدید زبان­شناسی اجتماعی است و در واقع رشد نظام­مند حوزۀ «زبان و مذهب» به عنوان شاخه­ای از زبان­شناسی اجتماعی به دهۀ گذشته می­رسد[2]. با نگاهی اجمالی به تاریخچۀ زبان­شناسی اجتماعی درمی­یابیم که اهمیت مذهب به عنوان یکی از عوامل تأثیرگذار در پژوهش­های مرتبط با تنوع زبانی، تغییر زبان، حفظ زبان، سیاست­ها و برنامه­ریزی زبانی در آثار برخی از افرادی که به عنوان پدر این شاخۀ زبان­شناسی نام گرفته­اند، مشهود است. به عنوان نمونه، اینار هوگن[3]در «زبان نروژی در آمریکا (1953)[4]» به موضوع وابستگی مذهبی، هویت و تغییر زبان در میان نروژی­های ساکن آمریکا می­پردازد. اثر فیشمَن[5] و همکاران با عنوان «وفاداری زبانی در ایالات متحدۀ آمریکا[6]، (1966)» را می­توان راهنمایی برای رویکردهای میان­رشته­ای در نظر گرفت که به نقش عوامل مذهبی در فرایند فرایندهای تغییر و حفظ زبان در بافت مهاجرت می­پردازد. به غیر از هوگن و فیشمن، ویلیام ستوارت[7]  و چارلز فرگوسن[8] نیز به بررسی تأثیر متقابل زبان و مذهب پرداخته­اند. ستوارت (1968: 541) در رده­شناسی زبان­شناسی اجتماعی خود برای توصیف چندزبانگی ملی، نقش مذهبی زبان را (به عبارتی کاربرد اولیۀ زبان در تشریفات مذهبی یک مذهب خاص) به عنوان یکی از 10 نقش زبان فهرست می­کند. زمانی که مقالۀ دیوید کریستال[9] دربارۀ زبان و مذهب (1966) و مجلد ویراستۀ ویلیام سامارین[10] با عنوان زبان و مناسک مذهبی[11] (1976) منتشر شده بودند، فرگوسن (1982) جنبشی قدرتمند را در زمینۀ مطالعۀ همبستگی توزیع نظام­های خط و گسترش مذهب بنیان نهاد. فرگوسن (1982) با تکیه بر پژوهش­های پیشین به ضرورت بعد مذهبی در مطالعۀ الگوهای دوزبانگونگیِ کاربرد زبان[12] (فرگوسن 1959) و برنامه­ریزی زبان[13] (فرگوسن 1968) اشاره می­کند. در کنار همۀ این رویکردها، مطالعاتی که به جنبه­های زبانی سیاست مستعمراتی می­پردازند نیز به عوامل مذهبی توجه داشته­اند و به بررسی موشکافانۀ تأثیر فعالیت­های میسیونری در سراسر جهان بر معیارسازی و مستندسازی زبان­های در خطر پرداخته­اند. همچنین از طریق بررسی آشکار و منتقدانۀ «تأثیرات دسیسه­آمیز» گسترش زبانی با انگیزه­های مذهبی رابطۀ بین زبان و مذهب و وضعیت گویشوران زبان را مورد مطالعه قرار می­دهند.

یکی از راه­هایی که ما را با گسترۀ پژوهش­های حیطۀ زبان و مذهب آشنا می­کند، بررسی چارچوب ارائه شده در دایره المعارف فشردۀ زبان و مذهب[14] (2001) ویراستۀ سایر و سیمپسون[15] است. به غیر از بخش هفتم این کتاب که به زیستنامۀ افراد تأثیرگذار این حیطه اختصاص داده شده است، شش بخش اصلی این دایره­المعارف به این شرح هستند: بخش اول: زبان در بافت مذاهب خاص: این بخش اطلاعات کلی دربارۀ تنوع وسیع مذاهب (به عنوان مثال، مذاهب سنتی آفریقایی، مذاهب بومی استرالیایی، مسیحی، بودایی، اسلام، یهودی و غیره) و به­ویژه بر نقش زبان در هر یک از این مذاهب متمرکز است. بخش دوم: متون مقدس و ترجمه: تمرکز در این بخش بر متون مقدس است (تورات، انجیل، قرآن و غیره) همچنین بر اهمیت ترجمۀ متون مذهبی تأکید می­شود. بخش سوم: زبان­ها و اسناد مذهبی: این بخش به نقش برخی از زبان­ها یا گونه­های زبانی (مانند لاتین کلیسایی، اسلاویای کلیسایی، آرامی یهودی، پنجابی و غیره) در تاریخ و توسعۀ مذهب می­پردازد. همچنین مدخل­هایی دربارۀ رشد الفبا، کشف و شناسایی خطوط قدیمی و برخی از متون مقدس قدیمی دارد. بخش چهارم: کاربردهای خاص زبان: این بخش عمدتا به موضوع کاربرد ویژۀ زبان در متون عبادی (مانند مانترا (ذکر)، گلاسولالیا (سخنان نامفهوم ناشی از خلسگی) و سکوت در متون وابسته به علوم الهی (مانند استفاده از استعاره، حکایات و غیره)، در بافت تجربه­های مذهبی (مدیتیشن و غیره) و در زندگی روزمره (مانند دعا و نفرین) می­پردازد. بخش پنجم: باورهایی دربارۀ زبان: این بخش مباحث فلسفی در باب زبان مذهبی در آیین بودایی، مسیحیت و هندوئیسم را پوشش می­دهد. همچنین به باور وجود قدرت جادویی واژه­ها و اسامی در زبان می­پردازد. بخش ششم: مذهب و مطالعۀ زبان:  این بخش شامل مقالاتی است که توسط پژوهشگران در این حیطه نگارش شده است (مانند، پژوهش­هایی در زبان­شناسی عربی، چینی، فارسی) و یا موضوع پژوهش­های گروهی بوده است (مانند مدرسۀ تابستانی زبان­شناسی).

اسپولسکی[16] (2006) نیز چارچوبی را برای بررسی رابطۀ زبان و مذهب ارائه داده است که این جنبه­ها را در بر می­گیرد: 1- تأثیر مذهب بر زبان: موضوعاتی که در این حیطه می توانند مورد بررسی قرار گیرند شامل تأثیر مذهب بر انتخاب زبان، حفظ زبان و قرض گیری واژگانی است. 2- تقابل زبان و مذهب: پژوهش­ در این جنبه، به عنوان مثال به اثر متقابل مذهب و زبان در جوامع چندزبانه  می پردازد. آنچه در نتیجل این تعامل به خطر می افتد تک زبانگی و جمع­گرایی مذهبی است. 3- تأثیرات زبان و مذهب: یکی از موضوعاتی که در این حیطه می تواند مورد بررسی قرار گیرد نقش زبان در شکل­گیری اجتماع­های مذهبی است. 4- زبان، مذهب و باسوادی: در این حیطه جنبه­هایی مانند تأثیر زبان و مذهب بر باسوادی مورد بررسی قرار می­گیرند. البته اسپولسکی خود، این طبقه­بندی را کاملا قانع­کننده نمی­یابد و اذعان می­دارد که در این چارچوب همۀ ابعاد پوشش داده نمی­شوند( اسپولسکی، 2006: 7).

ویلیامز[17]، زبان­شناس ولزی در کتاب خود با عنوان «زبان­شناسی اجتماعی، نقدی جامعه­شناختی (1992)» یک فصل را به کارکردگرایی ساختاری پارسونی[18] اختصاص داده است. ویلیامز توضیح می­دهد که چگونه کارکردگرایی ساختاری «ظرفیت انسانی برای ایجاد و انتقال فرهنگ» را به  «ظرفیت کلی­تر سازگاری با محیط» ارتباط می­دهد. مذهب در اینجا نقش مرکزی ایفا می­کند و «همگانی تکاملی اولیه» در نظر گرفته می­شود. با وجود این برای اینکه عملکرد مؤثری داشته باشد باید از طریق «زبان در مقام دومین همگانی تکاملی» در فرایند ارتباط دخیل باشد. همانند خویشاوندی (از منظر تولید نسل اهمیت دارد) و فناوری (از منظر ارتباط با محیط فیزیکی حائز اهمیت است)، مذهب و زبان نیز به عنوان عناصر مردم­شناختی در تحول بشر در نظر گرفته می شوند. رابطۀ نزدیک بین زبان و مذهب و انعکاس آن در گاهوارۀ تمدن از گذشته­های دور مورد توجه بوده است و در بسیاری از مذاهب و اسطوره­ها منشأ الهی برای زبان در نظر گرفته شده است. در عین حال، از «زبان مذهبی[19]» هم سخن به میان آمده است.

زبان مذهبی را در مفهوم خرد آن می­توان اینگونه تعریف کرد: «زبانی که به طور مداوم توسط مذهب یا در حوزۀ مذهبی» مورد استفاده قرار می­گیرد (سامارین، 1987: 85). در این مفهوم، زبان مذهبی نوعی زبان است که به طور خاص در فعالیت­های مذهبی مورد استفاده قرار می­گیرد و کاربردهای دیگر آن بسیار محدود است شاید به یکی از دروس مدرسه یا در مقام یک زبان ادبی یا پژوهشی (فسولد، 1987: 77-78) محدود شود و  حتی در آن صورت نیز هدف زبان مذهبی عمدتا ایجاد امکان مشارکت نویسنده یا پژوهشگر در رسومات مذهبی است (بیکر[20]، 2000: 178-179 دربارۀ مذهب و یادگیری زبان)

نقش مذهب در معیارسازی زبان و نیز بر گسترش جغرافیای زبان از موضوعات مطرح در این حیطه است. ترجمه متون مقدس بر فرایند معیارسازی بسیاری از زبان­ها نیز تأثیر داشته است. به عنوان نمونه، برخی از زبان­های اقلیت و ناحیه­ای در سراسر اروپا هنوز در فرایندهایی چون انتخاب هنجار، تدوین و غیره با چالش مواجه هستند. مذهب در گسترش تنوع زبانی نیز نقش مهمی ایفا می­کند و به ویژه مبلغین مذهبی می­توانند با آموزش و واژگان و دستور یک زبان مذهبی در گسترش جغرافیایی آن تأثیرگذار باشند.

رابطۀ بین زبان، مذهب و نشانگرهای هویت نیز از دیگر چارچوب­های پژوهشی این حیطه به­شمار می­رود. مفهوم هویت طبق تعریف هارمان[21] (1995:8) اینگونه است: «یک اصطلاح کلی که طیفی از تجربه­های متفاوت را پوشش می­دهد». البته این به آن معنی نیست که نمی­توان هویت یا فرایند همزادپنداری را به شیوه­ای نظام­مند مورد بررسی قرار داد. هارمان (1996:22) از منظری انسان محور­، مکانیسم همزادپنداری به این معنا است که فرد سعی می­کند دنیا را به شیوه­ای دوتایی مقوله­بندی کند، بر مبنای آنچه که فرد هست یا می­خواهد باشد و یا آنچه که فرد نیست یا نمی­خواهد باشد. بررسی رابطۀ بین هویت و مذهب نیز از دیگر حیطه­های زبان­شناسی اجتماعی است.

آنچه مسلم است مرور چارچوب­هایی که تا کنون ارائه شده است به این معنا نیست که همۀ چاچوب­ها بررسی شده است. ولی به یقین می­توان گفت که رابطۀ بین زبان و مذهب از جنبه­های مختلف می­تواند مورد توجه زبان­شناسی اجتماعی قرار گیرد و خود از عرص­های پژوهشی وسیعی است که کم­تر به آن پرداخته شده است.

منابع

Baker, Colin (2000): A parents’ and teachers’ guide to bilingualism (2nd edition). Clevedon:Multilingual Matters.

Crystal, David (1966): Language and religion. In: Sheppard, Lancelot (Ed.): Twentieth century Catholicism. New York: Hawthorn Books, 11-28.

Darquennes, J., & Vandenbussche, W. (2011). Language and religion as a sociolinguistic field of study: some introductory notes.Sociolinguistica: Internationales Jahrbuch für Europäische Soziolinguistik= International Yearbook of European Sociolinguistics= Annuaire International de la Sociolinguistique Européenne, (25), 1-11.

Fasold, Ralph (1987): The sociolinguistics of society. Oxford: Blackwell.

Ferguson, Charles (1959): Diglossia. In: Word 15, 325-340.

Ferguson, Charles (1968): St. Stefan of Perm and applied linguistics. In: Fishman, Joshua A./Ferguson, Charles/ Das Gupta, Jyotirinda (Eds.): Language problems of developing nations. New York: Wiley, 253-265.

Ferguson, Charles (1982): Religious factors in language spread. In: Cooper, Robert L. (Ed.):Language spread. Bloomington: Indiana University Press, 95-106.

Fishman, Joshua A. (2006): A decalogue of basic theoretical perspectives for a sociology of language and religion. In: Omoniyi/ Fishman (Eds.), 13-25.

Fishman, Joshua A. et al. (1966): Language loyalty in the United States. The maintenance and perpetuation of non-English mother tongues by American ethnic and religious groups. The Hague: Mouton.

Haarmann, Harald (1995): Europeanness, European identity and the role of language – Giving profile to an anthropological infrastructure. In: Haarmann, Harald (Ed.): Europنische Identitنt und Sprachenvielfalt (Sociolinguistica 9). Tubingen: Niemeyer, 1-55.

Haarmann, Harald (1996): Identitat. In: Goebl, Hans/ Nelde, Peter H./ Wolck, Wolfgang/ Stary, Zdenek (Eds.): Kontaktlinguistik. Band I. Berlin/ New York: de Gruyter, 218-233.

Haugen, Einar (1953): The Norwegian language in America: A study in bilingual behavior. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

Samarin, William (1976): Language in religious practice. Rowley, MA: Newbury House.

Samarin, William J. (1987): The language of religion. In: Ammon, Ulrich/ Dittmar, Norbert/ Mattheier, Klaus J. (Eds.):Sociolinguistics. An international handbook of the science of language and societyVol 1. Berlin/ New York: de Gruyter, 85-91.

Sawyer, John F.A./ Simpson, J.M.Y. (Eds.) (2001): Concise encyclopedia of language and religion. Amsterdam: Elsevier.

Spolsky, Bernard (2006): Introduction. Part II. In: Omoniyi/ Fishman (Eds.), 4-9.

Stewart, William (1968): A sociolinguistic typology for describing national multilingualism. In: Fishman, Joshua A. (Ed.): Readings in the sociology of language. The Hague: Mouton, 531-545.

Williams, Glyn (1992): Sociolinguistics. A sociological critique. London: Routledge.

[1] . استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

[2] . این مقاله ترجمه و تلخیص مقالۀ دارکنِس و وَندِنبوش (2011)، با عنوان «زبان و مذهب به عنوان شاخه­ای از زبان­شناسی اجتماعی : برخی نکات مقدماتی» است.

[3]. Einar Haugen

[4]. The Norwegian Language in America

[5]. Joshua A.Fishman

[6]. Language Loyalty in the United States

[7]. William Stewart 

[8]. Charles Ferguson

[9]. David Crystal

[10]. William Samarin’s

[11]. Language in Religious Practice

[12]. Diglossic patterns of language use

[13]. language planning

[14] .Concise encyclopedia of language and religion

[15] .John F. Swayer and J.M.Y. (‘Seumas’) Simpson

[16]. Spolsky

[17] .Williams

[18] .Parsonian

[19]. religious

[20] Baker

[21] Haarmann

]]>
مقاله مقایسه کنشهای گفتار در پیامک های فارسی زنان و مردان جوان 2015-11-15T14:58:34+01:00 2015-11-15T14:58:34+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/439 رضا سلیمی مقاله مقایسه کنشهای گفتار در پیامک های فارسی زنان و مردان جوان دانلود فایل مقاله مقایسه کنشهای گفتار در پیامک های فارسی زنان و مردان جوان

دانلود فایل
]]>
دومین همایش ملی زبان شناسی حقوقی- شروع ثبت نام 2015-11-03T11:46:47+01:00 2015-11-03T11:46:47+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/438 رضا سلیمی انجمن زبان‌شناسی ایران با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و نشر نویسه پارسی برگزار می‌کند:دومین همایش ملی زبان شناسی حقوقی زمان برگزاری: 28آبان1394مکان برگزاری: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگیبرنامه و عنوان سخنرانی ها: اینجا کلیک کنیدشرایط و شیوه ثبت ­نام: اینجا کلیک کنیدلینک ثبت نام: http://epayment.lsi.ir/ انجمن زبان‌شناسی ایران با همکاری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و نشر نویسه پارسی برگزار می‌کند:

دومین همایش ملی زبان شناسی حقوقی

 

زمان برگزاری: 28آبان1394

مکان برگزاری: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

برنامه و عنوان سخنرانی ها: اینجا کلیک کنید

شرایط و شیوه ثبت ­نام: اینجا کلیک کنید

لینک ثبت نام: http://epayment.lsi.ir/

]]>
رسوب زبان زن ستیزانه در شبکه های اجتماعی 2015-09-14T19:59:32+01:00 2015-09-14T19:59:32+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/433 رضا سلیمی فاطمه سیارپور بنا به نظر برخی انسان شناسان، ظهور تقسیم کار جنسیتی میان زن و مرد در جوامع شکارگر و جمع آوری کننده، مبنای تفاوت های جنسیتی میان آنان شد، امری که تاکنون نیز ادامه داشته و بسیاری از تعاملات، کنش های بشری، فرهنگ ها و جوامع گوناگون از خلال آن پدید آمده اند. از سوی دیگر با ورود به عصر مدرن و همزمان با انقلاب صنعتی شاهد بروز سه موج علیه پدیده ای بوده ایم که در قالب تئوری های فمینیستی و اخیرا مطالعات جنسیتی قابل تحلیل و بررسی شده اند... و اکنون در سراسر دنیا توجه به دنیای زنان ب فاطمه سیارپور

بنا به نظر برخی انسان شناسان، ظهور تقسیم کار جنسیتی میان زن و مرد در جوامع شکارگر و جمع آوری کننده، مبنای تفاوت های جنسیتی میان آنان شد، امری که تاکنون نیز ادامه داشته و بسیاری از تعاملات، کنش های بشری، فرهنگ ها و جوامع گوناگون از خلال آن پدید آمده اند. از سوی دیگر با ورود به عصر مدرن و همزمان با انقلاب صنعتی شاهد بروز سه موج علیه پدیده ای بوده ایم که در قالب تئوری های فمینیستی و اخیرا مطالعات جنسیتی قابل تحلیل و بررسی شده اند...

 

و اکنون در سراسر دنیا توجه به دنیای زنان به بخش قابل ملاحظه ای از ادبیات دانشگاهی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، خانوادگی و غیره بدل شده است. اما هنوز و با توجه به دو سده تلاش برای به عرصه آمدن و دیده شدن زنان به مثابه نیمی از جمعیت جامعه انسانی، نمی توان گفت که این توجه توانسته به یقین از بخش زیادی از مشکلات حضور زنان در فضای اجتماعی اعم از خانواده تا جامعه  بکاهد، اما توانسته بخش زیادی از توجه محافل علمی، سیاسی و غیره را به سویی رهنمون سازد که اکنون  بدانیم به ویژه در سنت ادوارد سعید  مستشرق فلسطینی-آمریکایی و به تبعیت از آن لیلا ابولقود انسان شناس فلسطینی-آمریکایی، هر گونه تلاش برای به دست آوردن آن چه در ادبیات فمینیستی غربی، احقاق حقوق زنانه می نامیم، به ناچار راه به سویی می برد که در روزگاری نه چندان طولانی آینده خصوصا در مورد ساکنان مناطقی که اکنون با نام خاور میانه شناخته می شوند، باید گروه هایی شکل بگیرند که در قالب پژوهش های دانشگاهی و مطالبات سیاسی، خواستار احقاق حقوق مردان شوند. با آگاهی به این موضوع و ضمن داشتن این رویکرد و پرهیز از نگاه تک جنسیتی، در این یادداشت به طرح این مسئله می پردازیم که پدیده زن ستیزی (misogyny) چگونه خود را در شبکه های اجتماعی مجازی نشان می دهد؟ و با توجه به حضور گسترده زنان در عرصه های دانشگاهی و تحصیلات عالی و داشتن شغل (اگرچه با آماری حدود 13 درصد در کشور)، که بیش از هر چیز نشان دهنده پذیرش ذهنی، فکری، روانی و فرهنگی این جنسیت به ویژه با اتخاذ سیاست های فرهنگی پس از انقلاب در لایه های مختلف اجتماعی ما با در نظر گرفتن نرخ نزدیک به صفر آن حدود چند دهه پیش است، اساسا  به چنین تناقضاتی چه پاسخی می توان داد که عرصه مدرنی مانند فضای سایبری چگونه از توهین و تحقیر و تضعیف این جنسیت در امان نیست و شبکه های مختلف به ویژه نرم افزارهای شبکه ای تلفن های همراه، عرصه ای برای خودنمایی مردان علیه زنان می شود و آن چه در قالب "لطیفه"و در سطحی  دیگر "جوک"  به قصد خنداندن و آوردن لبخند بر لبان دوستان و همراهان و اعضای خانواده و همکاران و سایرین به سرعت برق منتشر می شود، با دست یازی به انواع صنایع زبانی مانند تشبیه و استعاره و کنایه آن هم در شکلی بسیار پیش پاافتاده و مبتذل، حاکی روایت های روزمره از زندگی زنان و مردان ایرانی می شود که لزوما و نه در هیچ شکل دیگری، در قالب یک رابطه فرادست/ فرودست، زنان را در نقطه پایین تر جایگاه مردان قرار می دهد و از آنان چهره ای بی نهایت ابله می سازد که توان هیچ پردازش ذهنی و اجتماعی به ویژه توانش های زبانی که با توجه به دستاوردهای علوم شناختی مبنای هرگونه رشد و تفکر و بالندگی در ذهن و اجتماع هستند، را ندارند.

در پاسخ به چنین پرسش هایی ابتدا باید گفت، آن چه مبنای بازتولید (reproduce) این رابطه نابرابر در شبکه های اجتماعی می شود بیش از هر چیز یک قالب زبان شناختی دارد، و بر این فرض استوار است که زنان از فهم کلمات و جملات مردان ناتوانند و در سطحی دیگر قدرت تشخیص موقعیت هایی را ندارند که ممکن است با کلمات شبیه هم بیان شود. از سوی دیگر به نظر می رسد تقسیم حوزه زبانی به نوشتار یعنی آن چه در اسکرین ها و صفحات مبایل و تبلت به صورت "نوشته" توسط مردان منتشر می شود و"گفتار" یعنی آن چه مدعی می شوند که از زنان شنیده شده و توسط مردان به شکل لطیفه در می آید و به صورت نوشته -هر چند در شکلی مبتذل که شبیه نثر هیچ طنزپرداز صاحب نام فارسی زبان از دوران ادبیات کلاسیک تا مدرن نیست- منتشر می شود، اگرچه امر جدیدی نیست اما در این جا هم اتفاق افتاده و نشان می دهد که مردان همچنان خواهان آنند که عرصه زبان را از حضور زنان خالی نگه دارند و اجازه ورود و کنشگری فعالانه را به آنان ندهند و این مسئله بیش از هر چیز می تواند به این امر اشاره داشته باشد که تاکید بر حفظ دوگانگی نوشتار/ گفتار از سوی مردان و تقسیم آن به نوشتار مردانه و گفتار زنانه ایجاد نوعی میدان مبارزه برای رودررویی با حریفی است که بیش از هر چیز او را به مثابه سوژه و معنا در نظر گرفته و خود را به مثابه بیان در نظر می گیرد و چنان چه عبداله غذامی پژوهشگر فرهنگی و منتقد ادبی عرب با تبیین و تحلیل قصه های هزار و یک شب در کتاب زن و زبان نیز می گوید در رابطه میان معنا و بیان مسلما میدان قدرت در دست بیان است و معنا در هر صورت سوژه ای است که به شکل دلخواه و به تعبیری دیگر دستکاری شده (manipulated) به بیان در می آید. بنابراین در این جا به نکته ای می رسیم که بیش از همه پژوهشگران علم و فلسفه در نزد سیمون دوبوار به ویژه در کتاب جنس دوم به دقت تبیین شده که طی آن زن، زن به دنیا نمی آید بلکه زن می شود و این بیش از هر چیز ناظر بر آن است که فرهنگ نه تنها قدرت تعریف زنانگی را دارد بلکه  از آن بالاتر با دست یازی به ابزار قدرتمند زبان، می تواند گونه ای از زنانگی را بازتولید کند که لزوما با واقعیت منطبق نیست و حتی می تواند از آن فاصله های زیادی داشته باشد و بدتر آن که زنانگی به شکلی که به مثابه یک واقعیت اجتماعی(social fact) در لایه های مختلف جامعه بروز یافته و متجلی شده، هیچ گاه مجال نمایش و عرضه و بازنمایی (representation) نیابد .

در این میان باید پرسید چرا زن ستیزی اتفاق می افتد؟ در پاسخ باید گفت روی دیگر سکه زن ستیزی،  زن هراسی (gynophobia) است و هراس از زن نه به مثابه  یک انسان، بلکه به مثابه یک پدیده اجتماعی امر فراگیری است که طبیعتا شبکه های اجتماعی حتی با توجه و در نظر گرفتن زیرساخت های تکنیکی مدرن و پیشرفته که محصول عصر مدرن تفکر انسانی است، نمی تواند به خودی خود مانع ظهور چنین ادبیات سخیفی باشد و به نظر می رسد هر جا که زبان بتواند وارد شود، همواره امکان و احتمال زن ستیزی به دلیل زن هراسی وجود دارد زیرا به هر حال زبان ابزار فرهنگ است و راه مقابله با آن رفتن زنان به سوی حوزه های نوشتاری در زبان است تا زنانگی بازتعریف شده توسط زنان به داوری کل اجتماع گذاشته شود تا مشخص شود آن  نوشتاری که اکنون با ابتذال هر چه بیشتر در شبکه های اجتماعی حضور دارد، صرفا محصول زبان مردانه ای است که وجود خارجی ندارد. اما نباید این نکته را هم از نظر دور داشت که با وجود تبادلات چندصد میلیونی روزانه کاربران فارسی زبان حوزه ایران فرهنگی، بسیاری از مردانی هم هستند که به این رویه معترضند و در برابر هر پیامی که به سرعت با چنین محتواهایی منتشر می شوند موضعی نقادانه و جدی می گیرند و نه تنها خود چنین مواردی را منتشر نمی کنند بلکه در برابر همجنسان خود می ایستند و همین پدیده به خودی خود امر مبارکی است که نشان می دهد زبان فارسی به سوی بازشدن و گشایش به سمت زبان زنانه (با تعریفی که در این نوشته آمد و نه لزوما در معنای ادبیاتی مانند تولید رمان و داستان که شرح آن در این مجال نیست) می رود و زنان نیز باید با تولید هر چه بیشتر در حوزه زبان به بازتعریف واقعی زنانگی در شکل گسترده و عام آن بپردازند.

]]>
درباره فریدون بدره اى؛ از زبان شناسی به ترجمه 2015-08-26T18:04:04+01:00 2015-08-26T18:04:04+01:00 tag:http://www.salimilinguist.ir/post/432 رضا سلیمی احمد جلالی فراهانی فریدون بدره اى را آنهایى مى شناسند که سر و کارشان با تمدن و فرهنگ اسلامى است. نزدیک به شصت کتاب از او منتشر شده که البته اکثر آنها ترجمه است. دکتر بدره اى متولد ۱۳۱۵ کرمانشاه است و لیسانس ادبیات فارسى و فوق لیسانس و دکترى زبان شناسى دارد. او پس از اخذ مدرک دکترى، در فرهنگستان زبان ایران به کار مشغول شد. مدتى هم رئیس پژوهشگاه واژه نامه هاى بسامدى و کتابخانه آن فرهنگستان هم بود. چند صباحى هم رایزن فرهنگى ایران در پاکستان شد و بعد از انقلاب مدتى رئیس کتابخانه ملى بود و یک سا احمد جلالی فراهانی

فریدون بدره اى را آنهایى مى شناسند که سر و کارشان با تمدن و فرهنگ اسلامى است. نزدیک به شصت کتاب از او منتشر شده که البته اکثر آنها ترجمه است. دکتر بدره اى متولد ۱۳۱۵ کرمانشاه است و لیسانس ادبیات فارسى و فوق لیسانس و دکترى زبان شناسى دارد. او پس از اخذ مدرک دکترى، در فرهنگستان زبان ایران به کار مشغول شد. مدتى هم رئیس پژوهشگاه واژه نامه هاى بسامدى و کتابخانه آن فرهنگستان هم بود. چند صباحى هم رایزن فرهنگى ایران در پاکستان شد و بعد از انقلاب مدتى رئیس کتابخانه ملى بود و یک سال و اندى هم به عنوان استاد مدعو در دانشگاه کالیفرنیا در برکلى تدریس کرده و در چند حوزه، کارهایى را تألیف و ترجمه کرده است...

-فریدون بدره اى. متولد ۱۳۱۵. کرمانشاه.

-لیسانس ادبیات فارسى از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران

-فوق لیسانس و دکتر در رشته زبانشناسی و ادبیات از  دانشگاه تهران

-برخوردار از  تعلیمات دکتر ذبیح الله صفا، بدیع الزمان فروزانفر، استاد جلال همایی، استاد مدرس رضوی، دکتر محمد معین، دکتر یحیی مهدوی، استاد ابراهیم پور داود، استاد عصار، دکتر لطفعلی صورتگر، دکتر محمد باقر هوشیار، دکتر حسین خطیبی، دکتر صادق کیا و دکتر احسان یارشاطر.

- رئیس اسبق پژوهشگاه واژه نامه هاى بسامدى و کتابخانه فرهنگستان زبان ایران

- رایزن فرهنگى سابق ایران در پاکستان 1356

 -رئیس اسبق کتابخانه ملى.

-انتخاب "تاریخ و عقاید اسماعیلیه" در دوره پانزدهم کتاب سال

-او یک سال و اندى هم به عنوان استاد مدعو در دانشگاه کالیفرنیا در برکلى تدریس کرده است.

-اولین کتاب هایش در سال هاى ۱۳۳۳ و ۳۴ با عنوان “ناشناخته” و “دخترى که مرد” منتشر مى شود.

از دکتر فریدون بدره اى بیش از ۶۰ جلد کتاب تاکنون ترجمه و تألیف شده است که برخى از  آنها عبارتند از:

-سرآغازهای علم در غرب، دیدید سی. لیندبرگ، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: علمی و فرهنگی، ۱۳۷۷

-فرقه اسماعیلیه، مارشال گودوین سیمز هاجسن، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: علمی و فرهنگی

-طب اسلامی، مانفرد اولمان، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: توس

-بزرگان فلسفه، هنری توماس، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: علمی و فرهنگی

-سفرنامه جکسن: ایران در گذشته و حال، آبراهام والنتاین ویلیامز جکسون، فریدون بدره‌ای (مترجم)، منوچهر امیری (مترجم)، ناشر: علمی و فرهنگی

-افسانه‌های حشاشین، یا، اسطوره‌های فدائیان اسماعیلی، فرهاد دفتری، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: فرزان روز

-مارتین لوتر، اصلاح‌گر کلیسا، هری امرسن فازدیک، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: علمی و فرهنگی

-مختصری در تاریخ اسماعیلیه: سنت‌های یک جماعت مسلمان، فرهاد دفتری، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: فرزان روز

-ساخت رمان، ادوین میور، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: علمی و فرهنگی

-تاریخ و عقاید اسماعیلیه، فرهاد دفتری، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: فرزان روز

-واژه‌های دخیل در قرآن مجید، آرتور جفری، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: توس

-مفاهیم اخلاقی - دینی در قرآن مجید، توشی هیکو ایزوتسو، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: فرزان روز

-تحلیلی از هزار و یک شب، رابرت ایروین، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: فرزان روز

-سلسله‌های اسلامی جدید، راهنمای گاهشماری و تبارشناسی، کلیفورد ادموند باسورث، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: باز

-آشیانه عقاب: قلعه‌های اسماعیلی در ایران و سوریه، پیتر ویلی، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: فرزان روز

-عدالت و ذکر: درآمدی بر مقام معنوی امام علی (ع)، رضا شاه کاظمی، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: فرزان روز

-اسماعیلیه و ایران: مجموعه مقالات، فریدون بدره‌ای، فرهاد دفتری، شکوه ذاکری (ویراستار)، ناشر: فرزان روز

-کورش کبیر در قرآن مجید و عهد عتیق، فریدون بدره‌ای، ناشر: اساطیر

-آیین شهریاری در شرق، سموئیل کندی ادی، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: علمی و فرهنگی

-حضور ایرانیان در جهان اسلام، ریچارد هوانسیان، جورج صباغ، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: باز

-جامعه مدنی در جهان اسلام: چشم‌اندازهای معاصر، امین ساجو، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: فرزان روز

-پژوهشی در یکی از امپراتوری‌های اسلامی، تاریخ فاطمیان و منابع آن، پل ارنست واکر، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: فرزان روز

-من بادم و تو آتش: درباره زندگی و آثار مولانا، آنه ماری شیمل، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: توس

-تاریخ و اندیشه‌های اسماعیلی در سده‌های میانه، فریدون بدره‌ای، فرهاد دفتری، ناشر: فرزان روز

-بین انقلاب و دولت: مسیر تشکیل دولت فاطمی قاضی نعمان و توجیه مشروعیت حکومت فاطمی، فریدون بدره‌ای، سمیه همدانی، ناشر: فرزان روز

-اندیشه غربی و گفتگوی تمدن‌ها: مجموعه سخنرانی‌های همایش ۲۹ - ۲۰ اکتبر ۱۹۷۷، باقر پرهام (مترجم)، فریدون بدره‌ای (مترجم)، خسرو ناقد (مترجم)، ناشر: فرزان روز

-خاطرات یک ماموریت، سیره دانشمند، سیاستمدار و شاعر اسماعیلی موید فی الدین شیرازی، فریدون بدره‌ای، ورنا کلم، ناشر: فرزان روز

-بقای بعد از مغول، نزاری قهستانی و تداوم سنت اسماعیلی در ایران، فریدون بدره‌ای، نادیا ابوجمال، ناشر: فرزان روز

-پراگماتیسم، ویلیام جیمز، عبدالکریم رشیدیان (مترجم)، فریدون بدره‌ای (ویراستار)، ناشر: علمی و فرهنگی

-نخستین اندیشه‌های شیعی تعالیم امام محمد باقر (ع)، ارزینا لالانی، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: فرزان روز

-غزالی و اسماعیلیان، مشاجره بر سر عقل و مرجعیت در اسلام سده‌های میانه، فریدون بدره‌ای، فاروق متها، ناشر: فرزان روز

-سنت و فرهنگ، مجموعه مقالات، ذبیح‌الله صفا، فریدون بدره‌ای (مترجم)، ناشر: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات

-تاریخ تمدن، اصلاح دینی، ویلیام جیمز دورانت، آریل دورانت، فریدون بدره‌ای (مترجم)، پرویز مرزبان (مترجم)، سهیل آذری (مترجم)، ناشر: علمی و فرهنگی

 

فریدون بدره اى را آنهایى مى شناسند که سر و کارشان با تمدن و فرهنگ اسلامى است. نزدیک به شصت کتاب از او منتشر شده که البته اکثر آنها ترجمه است. دکتر بدره اى متولد ۱۳۱۵ کرمانشاه است و لیسانس ادبیات فارسى و فوق لیسانس و دکترى زبان شناسى دارد.

او پس از اخذ مدرک دکترى، در فرهنگستان زبان ایران به کار مشغول شد. مدتى هم رئیس پژوهشگاه واژه نامه هاى بسامدى و کتابخانه آن فرهنگستان هم بود.

چند صباحى هم رایزن فرهنگى ایران در پاکستان شد و بعد از انقلاب مدتى رئیس کتابخانه ملى بود و یک سال و اندى هم به عنوان استاد مدعو در دانشگاه کالیفرنیا در برکلى تدریس کرده و در چند حوزه، کارهایى را تألیف و ترجمه کرده است.

او کار نوشتن را با دو مجموعه داستان آغاز کرد که در سال هاى ۱۳۳۳ و ۳۴ منتشر شدند. کتاب اول «ناشناخته» شامل ۹ داستان بود و «دخترى که مرد» با دو داستان. بخشى از کارهاى او در حوزه تحقیق است که اولین آن در سال ۱۳۳۸ تحت عنوان «کورش کبیر در قرآن مجید و عهد عتیق» به چاپ رسید.

دکتر بدره اى پژوهش هایى هم در حوزه واژگان پایه کودکان دبستانى ایران و واژه نامه هاى بسامدى داستان رستم و سهراب و فرود فردوسى انجام داده است. کارهاى ایشان را در حوزه ترجمه مى توان به چند شاخه تقسیم کرد. در حوزه ادبیات، غیر از رمان هایى که ترجمه کرده است، آثارى در حوزه نقد و نظریه ادبى دارد که دو کتاب از «پراب» است.

اثار دیگرى چون «جامعه شناسى ذوق ادبى»، «ساخت رمان» و کتاب «رشد ادبیات» اثر «چادویک» که از مجموعه سه جلدى و به زبان انگلیسى است و جلد اول آن را به فارسى برگردانده است.

بخش دیگرى از ترجمه هاى دکتر بدره اى در حوزه تاریخ و عقاید اسماعیلیه است که در ده سال اخیر این کارها چاپ شده است که کتاب «تاریخ و عقاید اسماعیلیه» از دکتر فرهاد دفترى، برنده کتاب سال هم شده است. با این حال خود دکتر بدره اى کتاب هاى دیگرش را خیلى دوست دارد. «از این چند کتاب یکى کتاب ریخت شناسى قصه هاى پریان اثر ولادیمیر یاکف لویچ پراب و دیگرى ریشه هاى تاریخى قصه هاى پریان از همین نویسنده است.»

کتاب ریخت شناسى قصه هاى پریان که متن اصلى آن در ۱۹۲۸ چاپ شد، دومین اثر پراب و ریشه هاى تاریخى قصه هاى پریان هجدهمین اثر اوست. «هنگامى که من کتاب ریخت شناسى قصه هاى پریان را ترجمه کردم،هرگز گمان نمى کردم این همه تأثیرگذار باشد. جاى خوشحالى است که هر سالى که مى گذرد مى بینم اقبال محققان و دانشجویان رشته هاى ادبى و مردم شناسى و فولکلور به این کتاب بیش از پیش مى شود»

دکتر بدره اى درباره این کتاب ادامه مى دهد: «اندیشه اساسى در کتاب ریخت شناسى قصه هاى پریان این است که کثرت بیش از اندازه جزییات قصه هاى پریان قابل تقلیل به یک طرح واحد است و عناصر این طرح که تعدادشان سى و یک مورد است همیشه یکى هستند و همیشه با نظم خاصى در پى هم مى آیند و بالاخره اینکه تنها هفت شخصیت مختلف در این قصه ها ظاهر مى شوند.»

یکى دیگر از کتاب هاى اثرگذار که توسط دکتر بدره اى ترجمه شده است، کتاب «رشد ادبیات» اثر هکتور مونروچادویک و نوراکر شاوچادویک است که ترجمه جلد اول آن در سال ۱۳۷۶ انجام شد و به چاپ رسید. دکتر بدره اى درباره این کتاب مى گوید «هدف نویسندگان این کتاب که ۳ مجلد قطور و نزدیک به ۳ هزار صفحه است، این است که دریابند آیا اصول کلى در رشد ادبیات در کار است و اگر هست آیا ردگیرى این اصول امکان پذیر است یا نه. آنها کوشیده اند تا از راه بررسى تطبیقى نوع هاى (ژانرها)ى ادبى که در کشورها و زبان هاى گوناگون در دوره هاى مختلف تاریخ یافت مى شود به این پرسش ها پاسخ مى گویند.

یکى از مشکلات مترجمان ایرانى در بحث ادبیات داستانى، به ویژه کار ترجمه، کمبود واژه ها و اصطلاحاتى است که آنها در برابر صدها واژه و اصطلاح فرنگى دارند. دکتر بدره اى در این باره مى گوید «بسیارى از این اصطلاحات وقتى پاى ژانرهاى شفاهى به میان مى آید چه در زبان فارسى وچه در زبان هاى دیگر براى بیان مقصود اغلب وافى به مقصود نیستند. ویلیام بسکام، فولکلورشناس و مردم شناس معروف آمریکایى در مقاله اى که درباره ادبیات داستانى شفاهى عامیانه نوشته، لازم دیده که ابتدا اصطلاح روایت عامیانه (falk narrative) را به کار ببرد تا بتواند در زیر آن انواع روایات داستانى عامیانه را تعریف و دسته بندى کند. او در ادامه این داستان ها را به ۳ دسته تقسیم مى کند که عبارتند از: اول قصه هاى عامیانه که در واقع داستان هاى روایى منثورى هستند که غیرواقعى و افسانه اى تلقى مى شوند. دوم اسطوره که همان داستان هاى روایى منثورى که شرح و توصیف حقیقى آنچه که در گذشته دورى اتفاق افتاده است را مى گویند و سوم افسانه، افسانه ها داستان هاى روایى منثورى هستند که مانند اسطوره ها گویندگان و شنوندگان، آنها را واقعى تلقى مى کنند و با این حال بیشتر آنها گیتایى یا دنیوى هستند و نه لاهوتى و قهرمانان اصلى آنها آدمیان اند.»

پس از این توضیحات دکتر بدره اى ادامه مى دهد: «با همه دقتى که در تفصیل این سه دسته از داستان هاى روایى به کار رفته، مرز افتراق آنها بسیار لغزان است و تداخل یکى دیگرى امکان پذیر.» بنابراین شاید بتوان مسأله کمبود واژگان را براى برگرداندن این افسانه ها و اسطوره ها و قصه هاى عامیانه بیشتر فهمید و بیشتر از این جهت به سختى کارمترجم براى ترجمه آنها پى برد.

یکى از ویژگیهاى اصلى دکتر بدره اى در قلمرو تداوم اوست و بیش از پنجاه جلد ترجمه و تألیف در ۴۹ سال گذشته نشان مى دهد که تقریباً سالى بیش از یک کتاب به کتابخانه هاى ما افزوده است. در این میان، اما ترجمه کتاب فرقه اسماعیلیه نوشته «مارشال هاجسن» کاریست کارستان. چه به گفته کسانى چون هوشنگ رهنما ترجمه این اثر کار آسانى نبوده است و دکتر بدره اى ماهها صرف مطالعه و بررسى تاریخ اسماعیلیه کرده و پیش از اینکه قلم بردارد و نخستین جمله کتاب را به فارسى برگرداند، بیش از سى کتاب مرجع و منبع را خوانده بود. ترجمه این کتاب اعتبار دکتر بدره اى را به عنوان یک مترجم تمام عیار تثبیت کرد و به علاوه زمینه اى شد که از آن پس ترجمه آثار مربوط به اسماعیلیه در حیطه تخصص او قرار گیرد و در آن نام آور شود.

دکتر بدره اى دوره هاى فوق لیسانس و دکترا را در عرض کمتر از چهار سال گذرانده و در سال ۱۳۵۰ دکتراى زبان شناسى خود را دریافت کرده است و دانش زبان شناختى در واقع فرصتى فراهم ساخت که او نسبت به روى دیگر مسأله زبان نیز به آشنایى عمیق و ریشه دار دست یابد. بدره اى که وجه Parole زبان را از رهگذر آموزش و کاربست زبان و ادبیات فارسى و انگلیسى فرا گرفته بود، اینک بر وجه Langue آن به تعبیر «سوسور» نیز تسلط یافته بود.

بدره اى از سال ۱۳۴۴ تا سال ۱۳۵۰ شش کتاب را ترجمه کرده است و تا این تاریخ آثار او بالغ بر بیست کتاب مى شد. یکى از آن کتابها، کتاب معروف «آیین شهریارى در شرق» است که چاپ دوم آن اخیراً منتشر شده است. این کتاب که یکى از معروفترین نوشته هاى «سیموئل ادى کندى» است، بیشتر به شیوه مقاومت فرهنگهاى خاورمیانه در برابر تهاجم فرهنگى یونانى مى پردازد و با روایت جهان گشایى اسکندر و اشاعه «هلنیسم» در آسیا آغاز مى شود و حدود یک سال هم به درازا مى کشد. دکتر بدره اى درباره این کتاب مى گوید «این کتاب در زبان اصلى یعنى انگلیسى عنوان دیگرى داشت که آن عنوان The King is dead بود که ترجمه اش مى شد «شاه مرده است»، مسلم بود که در سال ۱۳۴۷ با این عنوان هیچ کتابى نمى توانست منتشر شود. با این حال مؤسسه فرانکلین و ناشرى که براى چاپ به او واگذار شده بود، پس از رایزنیها و مشورتها به این نتیجه رسیدند که نام کتاب را آیین شهریارى در شرق بگذارند. نظر خود من آن بود که عنوان فرعى متن انگلیسى را که ایستادگى مشرق زمین در برابر یونانى مآبى یا هلنى مآبى بود، عنوان کتاب قرار دهیم که هم رسا و هم گویاى نیت و غرض نویسنده بود. خود مؤلف کتاب در مقدمه آن آورده است که «غرض من از این بررسى این است که شواهد و مدارکى درباره مقاومت شرقیان در برابر جهانگیرى و حکومت یونانیان بیابم، علل آن و طرق توجیه و جانبدارى از آن را کشف کنم، صورتهایى را که بدان متجلى گشته است، نشان دهم و نتایج دور و نزدیک آن را باز نمایم.به هرحال کتاب با عنوان آیین شهریارى در شرق به چاپ مى رسد که غلط نیست، ولى غرض را روشن بیان نمى کند. در ضمن عنوان اصلى هم تنها با درنظر داشتن فلسفه شهریارى در شرق که همه نظم و نسق جهان عادى و معنوى را وابسته به وجود شاهى که مؤید از جانب خداوند باشد، مى دانست، توجیه پذیر بود و معنى داشت، زیرا هنوز هم در میان بسیارى از طوایف و مردم متداول است که در دوران هرج و مرج و آشوب زدگى مى گویند مگر شاه مرده یا «دوران شاه مردگى» است.»

ماجراى انتشار این کتاب هم برایش خودش حکایتى است. ظاهراً از توزیع کتاب توسط دولت وقت جلوگیرى مى شود و در انبار مؤسسه فرانکلین باقى مى ماند تا انقلاب که «تاراج رفت و در گوشه و کنار خیابان به ثمن بخس به فروش رسید. مرحوم دکتر مهرداد بهار که کتاب را در این ایام دیده بود، در حاشیه یکى از مقالاتش از آن یاد کرد و زبان به تعریف گشود و این امر تا حدى براى کتاب اعاده حیثیت کرد.»

و حالا بعد از ۳۶ سال کتاب در سال گذشته مجدداً منتشر شده است و انتشار آن در این زمان که همه جا سخن از تهاجم فرهنگى است را باید به فال نیک گرفت. دکتر بدره اى در این باره مى گوید: «اى کاش ناشر اینقدر براى مترجم کتاب اهمیت قائل مى شد که از او بخواهد تا در آن تجدیدنظر کند تا «پیامبر» پیام بر نشود.»

دکتر بدره اى در چند سالى که در فرهنگستان زبان بود، کمتر ترجمه کرد و بیشتر به تألیف آثارى در روش شناسى واژه سازى و واژه گزینى، پژوهش در شیوه هاى علمى آماده سازى واژه نامه بسامدى و بر روى هم بررسیهاى زبان شناختى مشغول بود. محصول این دوره از زندگى علمى او هفت کتاب پژوهشى است که از آن میان مى توان از واژه نامه هاى بسامدى رستم و سهراب، داستان فرود، واژگان نوشتارى کودکان دبستانى ایران که پایان نامه دکترایش هم بود، نام برد.

در یک جمع بندى کلى، از آنچه درباره کارنامه علمى دکتر بدره اى به دست مى آید، جمله اى است که سید عرب چند سال پیش در کتاب ماه ادبیات و فلسفه به او مى گوید. او خطاب به دکتر مى گوید: «آقاى دکتر، صرف نظر از اینکه شما ابتدا ترجمه را شروع کردید، بعد زبان شناسى آموختید، به لحاظ معنوى زبان شناسى مقدم بر کار ترجمه شماست. به گمان بنده شما زبان شناسى هستید که به ترجمه برخى از منابع مى پردازید.» شاید بتوان این جمله «سید عرب» را با نظرى که هوشنگ رهنما که خود مترجمى است بزرگ، درباره دکتر بدره اى دارد، تکمیل کرد.

هوشنگ رهنما درباره دکتر بدره اى مى گوید: «در فرهنگ سنتى اعتبار تألیف ظاهراً فراتر از اعتبار ترجمه است و این واقعیت، زمانى برجسته مى شود که در دانشگاهها ترجمه امتیازى عاید عضو هیأت علمى نمى کند، اما اگر بپذیریم که امروزه در این جامعه در مقطعى از تطور تاریخى قرار گرفته ایم که بى شباهت به عصر سده هاى اول اسلامى در شرق و عصر سده هاى پس از جنگهاى صلیبى در غرب نیست، باید اذعان کنیم که به همان میزان که ترجمه آثار یونانى و ایرانى در مورد نخست به غناى فرهنگ اسلامى انجامید و در مورد دوم ترجمه آثار عربى ترجمه شده بنیاد فرهنگ غربى را که امروزه مى شناسیم، پى افکند، ترجمه به اندازه تألیف ـ اگر نه بیشتر ـ به جهش فرهنگى ایران امروز یارى مى کند و دکتر بدره اى در کنار دیگر مترجمان شایسته در کانون این یارى رسانى قرار دارد.»

و حقیقت آن است که دکتر بدره اى هیچ متنى را بدون پژوهش لازم و کافى در مورد موضوع آن ترجمه نکرده است و پیشگفتارهایى که بر کتابهاى ترجمه خود نوشته، گواه صادق این مدعاست و از احاطه عالمانه او در آن زمینه خبر مى دهد.

- این مقاله ابتدا در مجموعه «مهرگان» و در جشن نامه مشاهیر معاصر ایران به سفارش و دبیری محسن شهرنازدار تهیه و منتشر شده است. پروژه مهرگان که در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی ، در موسسه فرهنگی- مطبوعاتی ایران به انجام رسید؛ به معرفی نخبگان ایرانی متولد 1290 تا 1330 خورشیدی می پرداخت. بخشی از این پروژه سال 1383در قالب کتاب منتشر شده است.

]]>