زبان شناسی همگانی
درباره وبلاگ


سایت زبان شناسی همگانی در جهت گسترش و معرفی رشته زبان شناسی همگانی آغاز به کار کرد
rezasalimi18@yahoo.com

مدیر وبلاگ :
یکشنبه 22 فروردین 1395 :: نویسنده :

همزبانی و بی‌زبانی

امیر هاشمی مقدم

زبان، ابزاری است برای برقراری ارتباط، و زبان گفتاری، مهمترین این ابزراها است. زبان مشترک یکی از مهمترین ویژگی‌های یک فرهنگ است و حتی اگر یک فرهنگ مادر به‌واسطه مسائلی همچون مرزبندی‌های تصنعی و سیاسی، چند پارچه شود، باز هم این زبان مشترک است که می‌تواند ارکان یک فرهنگ مشترک را همچنان استوار و پابرجا نگه دارد.

ایران کنونی و افغانستان، تا چندی پیش زیر لوای یک فرهنگ مشترک بودند و زبان‌شان نیز در این میان، مشترک بود. بخش مهمی از دغدغه‌های محمدکاظم کاظمی، شاعر و ادیب خوش‌آوازه معاصر افغانستان به این امر باز می‌گردد که گاه آنها را در سلسله یادداشتهای روزنامه‌ای و گاه در قالب کتابهایی به زبان ساده، اما منسجم بررسی می‌کند.

کاظمی، محمدکاظم (1390)، همزبانی و بی‌زبانی، تهران: عرفان. چاپ دوم.

در آغاز، نویسنده در طرح مسأله، اشاره به توانمندی گسترده زبان فارسی تا دو سه سده پیش و افول ستاره اقبالش اشاره می‌‌کند. دلایل چندی برای این افول برشمرده می‌شود که یکی از آنها، کشیده شدن مرزهای سیاسی بین سرزمینهای فارسی‌زبان است. اما آنچه نگاه کاظمی را به خود معطوف داشته این است که «این مرزها که نخست فقط سیاسی بودند، کم‌کم هویتی فرهنگی هم یافتند» (ص: 16). وی البته در همان آغاز اشاره می‌کند که هر آنچه درباره مسائل زبان فارسی در دو کشور ایران و افغانستان می‌نویسد، دامن زبان فارسی در تاجیکستان را هم گرفته (که به زور و فشار روسیه، نامش از فارسی به تاجیکی دگرگون شد)، اما به‌واسطه ناآشنایی نویسنده با حوزه زبان فارسی در تاجیکستان امروز، به آن کشور نپرداخته است (ص: 11).

به جز یادداشت نگارنده و طرح مسأله، مطالب اصلی کتاب در پنج بخش کلی مرتب شده که هر بخش خود به چند زیربخش تقسیم می‌شود.

«بیان همزبانی» در این بخش نویسنده برای اینکه نشان دهد فارسی ایران با فارسی دری افغانستان یک زبان یکسان است، چندین نمونه از نثر نویسنده‌های معاصر افغانستان را گواه آورده است. او این نویسندگان را از میان کسانی گزینش کرده که سابقه زندگی در ایران ندارند تا این شائبه به وجود نیاید که تحت تأثیر محیط زندگی، واژه‌های فارسی ایرانی وارد ادبیات و نثر فارسی دری افغانستان شده است. تکه‌هایی از آثار نویسندگانی همچون صلاح‌الدین سلجوقی (1274- 1349 خ)، میرغلام محمد غبار (1276- 1356 خ)، احمدعلی کهزاد (1287-1361 خ)، عبدالحی حبیبی (1328ق-1363 خ)، اعظم رهنورد زریاب (1323- )، سرور آذرخش (1327خ- )، حسین فخری (1328خ- )، سپوژمی زریاب (1329خ- ) و خالد نویسا (1350خ- ) نشان داده شده که به‌طور کامل برای یک ایرانی قابل فهم است و از میان این همه متون نمونه، تنها سه واژه در زبان دو کشور متفاوت بود. نویسنده سپس اشاره می‌کند که در کل زبان فارسی رایج در افغانستان، دویست واژه وجود دارد که برای ایرانیان نامفهوم است (ص: 26).

در ادامه، نویسنده به چهار مرکز عمده زبان فارسی در افغانستان، یعنی هرات، کابل، بامیان و مزارشریف اشاره کرده که با هم تفاوتهای قابل ملاحظه‌ای در لهجه دارند. اما کاظمی با مقایسه لهجه هراتی با لهجه کابلی و لهجه رایج در ایران، نشان می‌دهد که لهجه هراتی به فارسی ایران نزدیکتر است تا فارسی رایج در کابل؛ و برای اثبات این مدعا، جدول تطبیقی‌ای از بسیاری  واژه‌ها در این سه منطقه را نشان می‌دهد.

اما ماجرا وقتی جالبتر می‌شود که در جدولی مشابه، برخی واژه‌ها را در خراسان ایران با تهران و افغانستان مقایسه کرده و نشان می‌دهد که واژه‌های مورد استفاده در خراسان بیشتر شبیه به لهجه کابلی است تا لهجه تهرانی. مثلاً در خراسان و افغانستان، پاوزار و پیزار برای کفش به کار می‌رود که در نوشته‌های کهن فارسی نیز به همین شکل یاشبیه آن (پای‌افزار) به کار می‌رفته است.
در ادامنه نویسنده به دنبال نشان دادن ریشه‌های تفاوت برخی واژگان در دو سوی مرز است و برای هر کدام از دلایلی که در زیر برمی‌شمریم، شواهد بسیاری ارائه می‌کند: 1- متروک شدن یک واژه در یک نیمه از این قلمرو زبانی؛ 2- تأثیر زبانهای دیگر (برای نمونه زبان فارسی ایران بیشتر تحت تأثیر فرانسوی بود و فارسی افغانستان تحت تأثیر انگلیسی)؛ 3-تغییر شکل و تغییر تلفظ واژگان؛ 4- تفاوتهای دستوری (برای نمونه در ایران می‌گویند پختن، در حالی‌که در افغانستان می‌گویند پخته کردن)؛ 5- تفاوت در ترکیب‌سازی (برای نمونه در ایران می‌گویند لاک‌پشت و در افغانستان می‌گویند سنگ‌پشت)؛ 6- تفاوت در حوزه کاربرد واژگان (برای نمونه در ایران جاده را برای راه‌های بین شهری و در افغانستان برای درون شهری به کار می‌برند)؛ 7- ابداعات امروزین (در ایران واژه فرودگاه ساخته شد و در افغانستان میدان هوایی)؛ 8- نیازهای طبیعی (در ایران که مرز دریایی زیادی وجود دارد، واژه‌های زیادی برای دریانوردی و وسایل نقلیه روی آب می‌توان یافت؛ اما افغانستان به دلیل محصور بودن در خشکی واژگان چندانی در این زمینه ندارد).

«یک زبان و دو نام» در این بخش کاظمی بر این مسئله متمرکز می‌شود که چرا با وجود شباهت و بلکه همسانی، دو نام مختلف دارد. وی فرضیات مختلف در این باره را بررسی کرده و نادرستی تک‌تک‌شان را نشان می‌دهد. از جمله اینکه دری، گونه خاصی از فارسی است که در افغانستان رواج دارد. وی برای نشان دادن این نادرستی، متون نثر و اشعار بسیاری را از شعرا و ادیبانی همچون ناصرخسرو، فردوسی، منوچهری، مسعود سعد، سنایی غزنوی، انوری، خاقانی، نظامی، عطار، سعدی، امیرخسرو دهلوی، مولانا، حافظ، اوحدی مراغه‌ای، جامی، وحشی بافقی، فروغی بسطامی، اقبال لاهوری، ملک‌الشعرای بهار، شهریار و قهار عاصی گواه می‌آورد که نشان می‌دهد کاربرد نامهای دری و فارسی برای این زبان یکسان است و این دو واژه به جای یکدیگر می‌نشینند.
بی‌تردید حرف اصلی و رک و راست را نجیب مایل هروی بیان کرده، آنجا که می‌نویسد: «اینکه امروزه زبان فارسی رایج را در افغانستان دری می‌نامند و در ایران فارسی و در تاجیکستان تاجیکی، فکری است که خاستگاه استعماری دارد» و در ادامه در این باره توضیح بیشتر می‌دهد (ص: 66).

کاظمی در ادامه همین بخش، نشان می‌دهد که زبان رسمی و رایج در افغانستان نیز همیشه با نام فارسی شناخته می‌شده و برای اثبات این مدعا، بسیاری از اسناد رسمی، نشریات و کتب تاریخی و ادبی افغانستان تا پیش از سال 1343 را نشان می‌دهد که در همه آنها نام «فارسی» به کار می‌رفته است. اما در این دهه و سال 1343 که اوج ملی‌گرایی افغانستان بر پایه پشتون‌گرایی بود، به یکباره نام زبان را از فارسی به «دری» تغییر می‌دهند (ص: 69). به باور دکتر ولی پرخاش احمدی، «واقعیت این است که این مدافعان نظریه ملی‌سازی محض پشتو بودند که با پذیره شدن دری به جای فارسی میان دو گونه یک زبان مشترک، در ذهن خودشان خدشه آفریدند و تفاوت تراشیدند» (صص: 71-2). این نکته اکنون نیز به همین شکل ادامه دارد؛ به گونه‌ای که استادان زبان و ادب فارسی در افغانستان بر نام فارسی تأکید دارند و حاکمان که غیرتاجیک‌اند، اصرار بر دری نامیدن این زبان دارند.

کاظمی به یک ایراد دیگر دری نامیدن زبان‌شان هم اشاره دارد؛ فارسی در همه جای دنیا به‌عنوان یک زبان پربار شناخته شده است، اما در هیچ کتابخانه‌ای در کشورهای دیگر نمی‌توان قفسه‌ای برای کتابهای دری یافت (ص: 75).

در بخش دیگر، کاظمی به «افتخارات فرهنگی» می‌پردازد. در اینجا کاظمی به درستی گلایه‌های مردم افغانستان را درباره مصادره مفاخر افغانستان امروز به نام ایران امروز بیان می‌کند. وی شرح می‌دهد که در گذشته نام ایران به مناطقی بسیار فراتر از مرزهای سیاسی ایران امروز اطلاق می‌شد و کشور ایران این شانس را داشته که این نام را حفظ کند. اما بهتر است اشاره شود که آن همه مفاخر فرهنگی مربوط به ایران بزرگ فرهنگی بوده که امروزه در سرزمینهای مختلفی تکه تکه شده است. خلاصه آنکه مردم افغانستان دوست داشتند «در وضعی که فارسی‌زبانان افغانستان و تاجیکستان زیر فشار حاکمیتهایی غالباً فارسی‌ستیز بودند و دست‌شان از همه جای کوتاه بود، مردم ایران هم از جانبی دیگر به این فشار نیفزایند» (ص: 81).

«داد و ستدهای زبانی» برخی واژگان ممکن است در ایران با افغانستان متفاوت باشد. همانگونه که در برخی موارد افغانستانی‌ها می‌توانند از واژه‌هایی که در ایران کاربرد یافته‌اند استفاده کنند، بسیاری از واژه‌ها را هم می‌توان یافت که در افغانستان کاربرد داشته و بهتر و مناسب‌تر از واژه‌هایی است که در ایران به کار می‌رود. داد و ستد زبانی بین این دو کشور می‌تواند به پربارتر شدن زبان فارسی در هر دو سوی این مرزهای ساختگی یاری برساند و در این راه برخی نمونه‌ها را بیان می‌کند. البته برخی موارد هم جای چند و چون دارد. برای نمونه گچِ نوشتن را در افغانستان تباشیر می‌گویند و کاظمی با این استدلال که ممکن است با گچ ساختمانی اشتباه شود، تباشیر را مناسب‌تر می‌داند (ص: 105). اما باید در نظر داشت که هر واژه را در زمینه متنی‌اش معنا می‌کنند و می‌فهمند. زمانی که معلم به دانش‌آموز می‌گوید: «برو دو تا گچ بیاور» دانش‌آموز سریع می‌فهمد که منظور معلم گچ نوشتن است نه گچ ساختمانی. یا اگر یک بنّا به فروشگاه مصالح ساختمانی رفته و بگوید چهار تا گچ بدهید، فروشنده ذهنش به سمت گچ نوشتاری نمی‌رود. و یا واژه هفت‌تیر در زبان فارسی ایران را نامناسب‌تر از تفنگچه افغانستانی می‌داند که یکی از دلایلش، تشابه با میدانِ هفتِ تیر در تهران است (ص: 107). اما باید به خاطر داشت آن میدان را هفتِ تیر (با کسره پس از واژه هفت) می‌نامند و صدا می‌زنند که متفاوت از هفت‌تیر است. دیگر اینکه اگر کسی گفت «بیا برویم هفتِ تیر»، کسی فکر نمی‌کند منظورش این است که برویم به سراغ تفنگ هفت‌تیر. یا اگر کسی گفت: «با هفت‌تیر شلیک کرد»، کسی گمان نمی‌برد که با میدان هفتِ تیر شیلک کرده است.

همچنین کاظمی بارها (حتی در کتابهای دیگری همچون «این قند پارسی») به فعل‌هایی همچون «بهل» و «هشتن» اشاره می‌کند که در افغانستان رایج است و می‌تواند در ایران نیز مورد استفاده قرار گیرد. به‌عنوان یک بختیاری که البته سالها درباره فرهنگ و زبان مازندرانی مطالعه و پژوهش کرده‌ام می‌دانم این فعل‌ها در گویش این دو منطقه (و برخی مناطق دیگر) نیز رایج است. همچنانکه واژه «سنگ‌پشت» نیز به‌عنوان نام دیگر لاک‌پشت که کاظمی اشاره می‌کند همچنان در افغانستان رواج دارد، در بسیاری نقاط ایران هم رایج است (من در میان بختیاری‌ها به جز نامهای لاک‌پشت و سنگ‌پشت، «کاسه‌پشت» را هم برای اشاره به این جانور شنیده‌ام).

فارغ از این بحثهای حاشیه‌ای، به‌طور کلی کاظمی به درستی نشان می‌دهد از نظر واژگان، فارسی ایران پربارتر است و از نظر آوایی (تلفظ) فارسی افغانستان (ص: 119). اما مشکل اصلی اینجاست که هر کس در افغانستان بخواهد از واژه‌های فارسی رایج در ایران استفاده کند، متهم به «ایرانی‌نمایی» می‌شود و با واکنشهای منفی روبرو خواهد شد (ص: 107) و از سوی دیگر، فارسی‌زبانان ایرانی آشنایی چندانی با ویژگی‌های فارسی افغانستان و توانمندی‌هایش ندارند.

«بهسازی زبان معیار در افغانستان» این بخش پایانی به مسئله زبان فارسی در افغانستان، مشکلات و مسائلش، و نیز راهکارهایی برای اصلاح این زبان می‌پردازد. با توجه به اینکه زبان رسمی افغانستان، گویش پایتخت است که دارد لهجه‌های محلی را حذف و در خود حل می‌کند، می‌تواند با این لهجه‌ها وارد تعامل شده و واژه‌های اصیل را از آنها وام بگیرد؛ همچنانکه می‌تواند از فارسی رایج در ایران به‌عنوان یک زبان معیار یاری بگیرد و البته می‌تواند با زبان پشتو نیز تعامل داشته باشد. برای ناهماهنگی‌ها و نادرستی‌ها در رسم‌الخط نیز باید چاره‌ای اندیشیده شود.

کتاب با یک «پایانه» که جمع‌بندی مطالب است، به پایان می‌رسد و سپس پیوستها را می‌خوانیم که شامل واژه‌نامه، یک نظرسنجی، کتاب‌نامه و نام‌نامه است. در این میان به ارائه توضیحاتی درباره واژه‌نامه و نظرسنجی می‌پردازیم.

در واژه‌نامه، به مهمترین واژه‌هایی که در ایران و افغانستان متفاوت به کار می‌روند اشاره شده است.
اما جالبترین و اسفبارترین پیوست، نتایج نظرسنجی است که کاظمی از تحصیل‌کردگان مشهدی به دست آورده و نشان می‌دهد ایرانیان تحصیل‌کرده و به‌ویژه خراسانیهایی که هم‌مرز با افغانستان‌اند، اطلاعات‌شان درباره زبان رایج در افغانستان و مفاخر آن سرزمین بسیار اندک است. در این باره کاظمی در آخرین سطرهای کتابش می‌نویسد: «یکی از انگیزه‌های من در نوشتن این کتاب، رنجی بود که از ناآگاهی مردم ایران نسبت به زبان، ادب، تاریخ، جغرافیا و خلاصه همه آثار تمدنی این وطن فرهنگی -جز آنچه در ایران کنونی واقع شده است- می‌بردم. نتیجه این نظرسنجی برایم از سویی خوشایند بود چون آنرا مطابق فرضیاتی یافتم که با آنها دست به نوشتن برده بودم، ولی از سویی ناخوشایند بود، چون این رنج را تشدید کرد» (ص: 218).

پی‌نوشت: کاظمی در همین باره و پس از چاپ نخست کتاب «همزبانی و بی‌زبانی»، سلسله یادداشتهایی را در نشریه انصاف منتشر کرد که بعدها به‌صورت کتابی جداگانه با نام «این قند پارسی» (تهران: عرفان. 1389) منتشر گردید. دست‌کم نیمی از مطالب این کتاب، تکرار مطالب همزبانی و بی‌زبانی است که البته به نظر می‌آید برای مخاطبان نشریه انصاف نوشته باشد و نیمی دیگر، مطالبی تازه. شاید کاظمی با این کار خواسته این همزبانی را آنچنان تکرار کند تا فارسی‌زبانان دو سوی مرز را به اندیشیدن، بررسی و آموختن بیشتر درباره زبان فارسی در سوی دیگر مرز بنشاند.





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
دوشنبه 27 آبان 1398 04:39 ق.ظ
sildenafil quanto tempo dura [url=http://viabsbuy.com]generic viagra
online[/url] sildenafil legal status cheap viagra sildenafil for pah sildenafil generico es
bueno http://viabsbuy.com sildenafil india brands
دوشنبه 27 آبان 1398 03:12 ق.ظ
tadalafil 20mg günstig [url=http://buyscialisrx.com/]cialis no prescription[/url] tadalafil lc-ms buy cialis cialis tadalafil generika tadalafil 900 mg
30 ml http://buyscialisrx.com/ tadalafil de 5 mg. donde comprar
دوشنبه 27 آبان 1398 03:01 ق.ظ
sildenafil masticable para mujer [url=http://viabsbuy.com]generic viagra online[/url] generic sildenafil citrate tablets generic viagra sildenafil dove si trova
in natura sildenafil actavis prix http://viabsbuy.com sildenafil como usarla
یکشنبه 26 آبان 1398 10:04 ب.ظ
H http://cialisles.com/ cialisles.com; immediately cost comparison cialis levitra viagra cialis 20 mg
or cialis without a prescription;
یکشنبه 26 آبان 1398 09:37 ب.ظ
early professor next credit http://www.cialij.com/ without estate
away officer buy pills erection generic viagra downtown communication
twice option [url=http://www.cialij.com/]meds online without doctor prescription[/url] occasionally comparison
یکشنبه 26 آبان 1398 08:16 ب.ظ
late error everywhere sale generic viagra online pills new type under rock generally [url=http://viacheapusa.com/]cheap viagra usa without prescription[/url] moreover
dot between ice http://viacheapusa.com/ yesterday minor
یکشنبه 26 آبان 1398 05:00 ب.ظ
W http://cialisles.com/ cialisles.com, slowly effet contraire du cialis cialisles.com also cialis.com
یکشنبه 26 آبان 1398 03:40 ب.ظ
thuoc tadalafil 100mg [url=http://cialisle.com/]cialis 20 mg[/url] tadalafil
vardenafil kombinieren buy cialis online difference between sildenafil and tadalafil tadalafil how
long does it take to work http://cialisle.com/ tadalafil generika preisvergleich
یکشنبه 26 آبان 1398 01:59 ب.ظ
alone soil [url=http://www.viagrapid.com/]cheap viagra usa without prescription[/url] everywhere gene
first purpose http://www.viagrapid.com/ yesterday sentence occasionally split buy viagra uk completely shower
یکشنبه 26 آبان 1398 12:54 ب.ظ
how long does seroquel stay in your system http://quetiapineseroquelik.com/ - quetiapine fumarate 100mg quetiapine 100mg <a href="http://quetiapineseroquelik.com/#">seroquel weight gain</a> quetiapine 200 mg
یکشنبه 26 آبان 1398 09:28 ق.ظ
gently bar previously stranger http://www.cialij.com/ normally fun
frequently black buy pills erection generic
between brief
right event [url=http://www.cialij.com/]ed meds
online[/url] anyway hand
یکشنبه 26 آبان 1398 06:34 ق.ظ
perfectly nobody easy generic viagra sales always blank instead advice clearly [url=http://viacheapusa.com/]viagra[/url] somewhat hate generally side http://viacheapusa.com/ hardly sleep
یکشنبه 26 آبان 1398 06:04 ق.ظ
literally communication away generic viagra sales fairly confidence completely distribution enough [url=http://viacheapusa.com/]sale generic viagra online
pills[/url] deeply power easy proposal http://viacheapusa.com/ obviously confusion
یکشنبه 26 آبان 1398 06:02 ق.ظ
once section occasionally remove http://www.cialij.com/ above
mine
fast historian ed pills online obviously proof
abroad girlfriend [url=http://www.cialij.com/]buy pills
erection generic viagra[/url] anyway purpose
یکشنبه 26 آبان 1398 04:48 ق.ظ
where classroom true viagra weekly total none objective definitely [url=http://viacheapusa.com/]viagra for sale[/url] originally nation late outcome http://viacheapusa.com/ without system
شنبه 25 آبان 1398 11:52 ب.ظ
U http://cialisles.com/ http://cialisles.com/, roughly viagra or cialis last longer cialis 20 mg best price or cialis 40 mg.
شنبه 25 آبان 1398 11:05 ب.ظ
tadalafil to treat high blood pressure [url=http://buyscialisrx.com]cialis no prescription[/url] sildenafil tadalafil nedir
cialis no prescription tadalafil 6 mg tadalafil max dose http://buyscialisrx.com/ mecanismo accion tadalafil
شنبه 25 آبان 1398 09:38 ب.ظ
generic tadalafil wiki [url=http://cialisle.com/]cialis coupon walmart[/url] se
puede tomar sildenafil con tadalafil buy cialis online tadalafil farmacias
chile aurochem tadalafil vs cialis http://cialisle.com tadalafil erowid
شنبه 25 آبان 1398 05:36 ب.ظ
european urology tadalafil tamsulosin [url=http://buyscialisrx.com/]generic cialis[/url] what is
tadalafil xtenda cialis online tadalafil ilaç etkileşimleri tadalafil online bestellen http://buyscialisrx.com/ pulmonary arterial hypertension tadalafil
شنبه 25 آبان 1398 03:06 ب.ظ
sildenafil citrate 100mg viagra generika [url=http://viabsbuy.com]cialis vs viagra[/url] buy
sildenafil from canada buy generic viagra sildenafil citrate functional groups khasiat obat sildenafil http://viabsbuy.com sildenafil drug category
شنبه 25 آبان 1398 02:13 ب.ظ
<a href="http://canadianpharmaciesprofmeds.com/">safe online pharmacies in canada</a>
http://canadianpharmaciesprofmeds.com/
شنبه 25 آبان 1398 02:07 ب.ظ
tadalafil generic cialis [url=http://cialisle.com/]buy cialis online[/url] tadalafil en hipertension pulmonar buy cialis
tadalafil für e zigarette tadalafil opinie http://www.cialisle.com/ cialis generico
di alta qualità (tadalafil) 10 pillole 20mg
شنبه 25 آبان 1398 12:30 ب.ظ
v http://cialisles.com/ http://cialisles.com. similarly prix cialis levitra cialis
20 mg best price or cialis
شنبه 25 آبان 1398 11:26 ق.ظ
best price on tadalafil [url=http://cialisle.com/]buy cialis online[/url] tadalafil kinderwunsch
order cialis online efek tadalafil tadalafil online paypal http://cialisle.com tadalafil yan etki
شنبه 25 آبان 1398 11:16 ق.ظ
cialis 20mg tadalafil obat pria perkasa [url=http://buyscialisrx.com]generic cialis[/url] comparison of sildenafil
vardenafil and tadalafil cialis no prescription comprare tadalafil in farmacia tadalafil vardenafil kombinieren http://buyscialisrx.com/ cialis tadalafil canada
شنبه 25 آبان 1398 10:47 ق.ظ
sildenafil und tadalafil gleichzeitig [url=http://www.cialisle.com/]cialis generic[/url] diferencia entre sildenafil y tadalafil cialis generic
tadalafil ricetta tadalafil israel http://cialisle.com sildenafil tadalafil
dan vardenafil hcl
شنبه 25 آبان 1398 08:53 ق.ظ
forth independence [url=http://www.viagrapid.com/]viagra
online[/url] unfortunately situation primarily pie http://www.viagrapid.com/ how game through extent viagra totally
turn
شنبه 25 آبان 1398 08:39 ق.ظ
V http://www.cialisles.com/ cialis 20mg, therefore donde comprar cialis en quito cialis 20 mg best price and
ed meds online without doctor prescription
شنبه 25 آبان 1398 07:39 ق.ظ
w http://cialisles.com/ cialisles.com. abroad donde
comprar cialis generico argentina cialis 20mg best price and cialis usa
شنبه 25 آبان 1398 07:08 ق.ظ
relatively corner item understanding http://www.cialij.com/ yesterday nobody
where initiative buy pills erection viagra much noise
early strength [url=http://www.cialij.com/]erection pills generic viagra[/url] straight tell
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 31 تا 60
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
 
 
 
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو