تبلیغات
زبان شناسی همگانی - واژه­ شناسی و معانی «زار»
 
زبان شناسی همگانی
درباره وبلاگ


سایت زبان شناسی همگانی در جهت گسترش و معرفی رشته زبان شناسی همگانی آغاز به کار کرد
rezasalimi18@yahoo.com

مدیر وبلاگ : رضا سلیمی
مطالب اخیر
نویسندگان
سه شنبه 7 بهمن 1393 :: نویسنده : رضا سلیمی

همانطور که در معرفی زارگفتیم، این آیین در مقابل تاریخ اجتماعی و اعتقادی اقوام مختلف آیینی انعطاف پذیر و انطباق پذیر بوده­است و از دسته بندی زارها در سه گروه زارِمصری (نوبان)، زارعربی (مشایخ)، زار اتیوپیایی (زار) چنین برمی­آید که این واژه در هر سه بخش معنای مشابه، اما با تعاریف متفاوت داشته­ باشد.

از نظر واژه­ شناختی، از واژه ی زار معانی مختلف و بسیار نامرتبطی ارائه­ می­شود. فروبنیوس (1913) و مدرسی (1968) هر دو معتقدند که این واژه عربی نیست و ریشه­ ی پارسی و یا امهری دارد و به گفته­ ی هارفوش (2002 : 16) و بادی (1989) زبان مردمان منطقه­ ی امهارا در اتیوپی، زبان امهری است که در اصل زبان ِ مهاجران ایرانی در قرن 16 بوده­اند. اما برنارد ماسولی (2002) معتقد است ریشه­ ی زبان­شناختی این واژه «جار» (jâr) و برگرفته ­شده از زبان اتیوپیایی است و همچنین تاکید می­کند که این واژه برگرفته از جهان­بینی جانگرایانه­ی تمدن کوشانی بوده­است. این واژه نام یکی از ایزدان کوشانی بوده­ است که در زمان ورود مسیحیت و بعدها اسلام، هویت او تعریف دیگری یافته و در تعریف تازه، تبدیل به موجودی شرور شده ­است.

در تحقیقات م. لیریس (1989 : 12) در نزد قوم گوندار، این واژه صرفا نام موجوداتی است که می­توانند انسان­ها را تسخیر کنند و معنای دیگری ندارد. در نزد همین قوم گوندار در اتیوپی زار مشابه قانن (gânên) به معنای شیطان (démon) است و در توصیف این موجودات آنها را به فرشتگان شرور (mauvais ange) تشبیه می­کند. لیریس همچنین اشاره می­کند که قانن­ها ارواحی هستند که خاستگاه آنان ذات الهی  است در حالی که زارها خاستگاه و منشائی انسانی دارند. یعنی برای او در رده بندی موجودات، زارها ارواح انسان­های درگذشته هستند، در حالی که قانن ها یا همان شیاطین از جنس متفاوتی هستند (همان). به گفته­ی لیریس زارها همانند انسان ها هستند با این تفاوت که نادیدنی و ناپیدا هستند.

 

ساعدی (1345)، ریاحی (1978) و چرولی (1987) به نقل از مصاحب (ص. 1159) نیز معتقدند که این واژه یکی از خدایان کوشانیان بوده و پس از اسلام به عنوان یک موجود بدخواه شناخته شده ­است.  

در فرهنگ معین (1382 ، ج 2: 1204) کلمه ی زار نخست به معنی ناتوان، ضعیف، نحیف، خوار، زبون، و در معنای دوم، به معنی خش خش کردن، صدا کردن، ناله و زاری کردن، گریه کردن به سوز، تضرع، و هم چنین به معنی پسوند مکان دال بر انبوهی و فراوانی (چون بنفشه زار) آمده است. در برهان قاطع (1361: 995)، و نیز فرهنگ نفیسی (1343 : 1732) به جز معنای نالیدن و گریانی،  زار با پسوند فراوانی و کثرت معنا شده ­است و اشاره ای نیز به معنای عربی کلمه با تشدید حرف آخرو به معنای بانگ زدن شیر آورده­شده­است. تا این جا می­بینیم که با وجود تشابه نوشتاری در شکل این واژه با آنچه به آیین زار مربوط است، احتمالا ارتباطی وجود ندارد. تنها جایی که در شناخت واژه­ی زار معنایی مرتبط در پارسی ارائه می­دهد، دایره­المعارف مصاحب است که پیش­تر به آن اشاره کردیم که در این جا زار نام یک ایزد کوشانی معرفی می­شود.

در گستره­ ی لغات و فرهنگ موسیقی ایران نیز واژه­ی زار کاربرد مرتبطی ندارد، مگر در چند مورد : در منطقه­ ی تربت جام، در خراسان، سنت دوتارنوازی و روایتگری پیشینه­ی بسیار قدیمی­ای دارد و دوتار از سازهای رایج و از  مهم­ترین سازهای موسیقی این منطقه­ است. هر یک از پرده­های دوتارتربت جام، نامی ویژه­ی خود دارد. به روایت مرحوم غلام علی پورعطایی پرده ­ی هفتم دوتار تربت جام «زار» نام دارد (درویشی، 1376 : 22 /  مسعودیه). این نکته از این لحاظ می­تواند دارای اهمیت باشد که تربت جام از موقعیت جغرافیای تمدن باستانی کوشانیان دور نیست.

اما در میان اهل هوا (معتقدین به زار)، این واژه، نخست نام کلی آیین درمانی است. در درجه­ی دوم نام تمام موجودات فراانسانی است که می­توانند روح و جسم آدمی را به تسخیر خود درآورند. در درجه­ی بعد، زار در نزد زاریان نام یک دسته­ی بخصوص از این موجودات است که نسب آنها افریقایی است. می­بینیم که در بافت آیینی مراسم، واژه­ ی زار معناهای کاملا متفاوتی با معانی ارائه شده در ادبیات پارسی دارد. در این بافت آیینی و ادبیات زاری­ها در منطقه­ی هرمزگان، این واژه با ترکیبات مختلف به کار می رود :

ـ «زده شدن توسط زار» یا «زارزده شدن» که نشان دهنده­ ی نا خوش احوال شدن یک فرد به دلیل حضور نامانوس یک باد برای تسخیر کالبد و ذهن اوست که این حضور می­تواند باعث بیماری و گاه بداقبالی آدمی ­شود.

ـ «زار کوبیدن» : به معنی نواختن دهل­ در مراسم زار برای درمان فردی که توسط زارها زده شده­ است. 

ـ «سوار شدن زار بر سر کسی» یعنی تسخیر کالبد او توسط زارها.

ـ «زاری شدن» یعنی به جرگه ی زاریان پیوستن.

علی جهاد ریسی (1988 : 4)، معتقد است که این واژه ریشه­ ی عربی داشته و از فعل «زیارت کردن» برگرفته­ شده ­است و به معنای زیارت اهل زمین یعنی انسان­ها توسط فراانسان­ها است و «زار» همان «زائر» است که به دیدار انسان می­آید تا او را درمان کند. در معجم الوسیط، و ادبیات عرب [1] زار نام «مراسمی است که برای دور کردن ارواح شیطانی از بدن آدمی اجرا می­شود». در معانی دیگر به صورت واژه­ ی جار(jâr)، سار(sâr)  و زارا(zârâ)  نیز به کار رفته است.

اضافه­ بر آنچه گفتیم، شاید مطالعه­­ ی واژه شناختی زار و شباهت آن با واژگانی نامرتبط اما مشابه از لحاظ حروف به کار گرفته­ شده مانند زر(در معنای فلز طلا)، زروان، زاراتوسترا، زرتشت و دیگر واژگان مشابه بتواند راهگشا باشد. در این راستا بیانچی (2004) معتقد است که واژه­ ی نوبان به معنای طلا، ترجمه­ی مصری زر به معنی طلا در پارسی بوده­ و بنابراین نسخه ­ی مصری زار نیز از لحاظ واژگانی برگردان همان واژه­ ی «زار» به معنای « زر» است.

در شناخت زار، روایتی نیز درباره­ ی خاستگاه اسطوره­ای (mythe d’origine) این موجودات وجود دارد که به عنوان داستان زار شناخته­ می­شود. میشل لیریس در کتاب خود به نام  وجوه نمایشی آیین زار در منطقه­ ی گوندار اتیوپی، همین روایت را به عنوان اسطوره­ ی نخستین زار نقل می­کند. نکته­ ی بسیار مهم این است که من همین روایت را در پژوهش­های میدانی خود در جنوب ایران از چند نفر از گردانندگان مجالس زار شنیدم. روایت مکتوب لیریس (1980 : 12) که کاملا منطبق است بر شنیده­ های شفاهی من، اینچنین است :

 

نخستین زارها، فرزندان حوا بوده­اند. حوا فرزندان بسیاری داشت و روزی خداوند به او امر کرد تا تمامی فرزندانش را در جایی جمع کند تا خداوند آنها را ببیند. حوا از ترس چشم زخم فرشتگان، زیباترین فرزندان خود را در جایی پنهان کرد و تنها نیمی از فرزندان خود را برای دیدار با خداوند حاضر کرد. خداوند که از همه چیز آگاه است، از این پنهان­کاری حوا بسیار خشمگین شد و چنین امر کرد که فرزندان پنهان شده، برای همیشه پنهان بمانند. این فرزندان ناپیدا، مانند برادران و خواهران خود در بین خودشان زاد و ولد کرده و بر روی زمین زندگی کردند. این ناپیدایان زار نام گرفتند و بر نیم دیگر، که حوا آنان را به نزد خداوند برده  و نسل انسان از آنها است، مسلط شدند.

 

می­بینیم که در شناخت واژه­ ی زار و معانی و برداشت­های مختلف از آن، تناقضات بسیار زیادی وجود دارد که البته پیش از بررسی زبان شناسانه­ و تخصصی این واژگان هیچ یک از آنها را نه می­توانیم رد کنیم و نه بپذیریم.

به طور خلاصه سه فرضیه­ ی متفاوت وجود دارد :

1 ـ زار به عنوان واژه­ ی با ریشه­ ی امهری و نام یکی از ایزدان تمدن کوشانی.

2ـ  زار به عنوان یک واژه­ ی پارسی و مرتبط با واژگانی چون زر و زروان و زرتشت.

3ـ زار به عنوان یک واژه­ ی عربی و منشعب از فعل زیارت کردن.

روشن است که برای پذیرفتن یکی از این سه نظریه نیاز به کاوش­های تاریخی و زبان شناختی ِ تخصصی بیشتری وجود دارد که در آینده به آن خواهیم پرداخت.   





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
دوشنبه 3 تیر 1398 10:18 ق.ظ
jyqccocuddrt viagra free samples [url=http://canadaviagravqcialis.com/]cialis without presciption in canada[/url] cheapest price for cialis <a href="http://canadaviagravqcialis.com/">all pharmacy pills viagra</a>
دوشنبه 3 تیر 1398 08:15 ق.ظ

Wonderful advice. Cheers!
cuanto cuesta cialis yaho only best offers 100mg cialis prices on cialis 10 mg enter site natural cialis order cialis from india cheap cialis only here cialis pills dose size of cialis cialis daily new zealand cialis official site
یکشنبه 2 تیر 1398 04:20 ب.ظ

Valuable stuff. Cheers!
acquisto online cialis viagra or cialis cialis daily reviews when can i take another cialis click here take cialis online cialis buy cialis online cheapest price cialis best buy cialis what is cialis
یکشنبه 2 تیر 1398 01:45 ق.ظ

Superb tips. Thanks a lot.
cialis taglich cialis prezzo in linea basso discount cialis no prescription cialis cheap generic for cialis buy cialis online cialis generico lilly tadalafil 5mg tadalafilo we use it 50 mg cialis dose
شنبه 1 تیر 1398 08:44 ق.ظ

You said that effectively.
click now cialis from canada cialis uk next day generic cialis review uk warnings for cialis cialis 20 mg best price cialis kaufen bankberweisung cialis pills price each deutschland cialis online prescription doctor cialis cialis diario compra
جمعه 31 خرداد 1398 04:26 ب.ظ

You've made your point pretty effectively.!
brand cialis nl cialis patentablauf in deutschland estudios de cialis genricos cialis pills boards cialis online deutschland cialis australian price viagra vs cialis ou trouver cialis sur le net achat cialis en suisse canadian drugs generic cialis
جمعه 31 خرداد 1398 12:57 ق.ظ

With thanks. Helpful information!
we choice cialis pfizer india dosagem ideal cialis cialis for sale south africa cialis prezzo al pubblico cialis kaufen bankberweisung tadalafilo cost of cialis cvs how does cialis work cialis prezzo in linea basso link for you cialis price
چهارشنبه 29 خرداد 1398 01:48 ب.ظ

This is nicely expressed! .
click here cialis daily uk safe site to buy cialis online cialis rezeptfrei sterreich buy cialis online nz buy cialis sample pack opinioni cialis generico chinese cialis 50 mg cialis side effects free cialis wow look it cialis mexico
سه شنبه 28 خرداد 1398 09:19 ب.ظ

Seriously lots of wonderful facts.
ou acheter du cialis pas cher cialis 20mg prix en pharmacie non 5 mg cialis generici cialis super kamagra tadalafil 20mg cialis 5mg prix how much does a cialis cost cialis 100 mg 30 tablet cialis canada cialis name brand cheap
دوشنبه 27 خرداد 1398 11:24 ب.ظ

Regards! An abundance of advice.

cialis diario compra cheap cialis cialis baratos compran uk tadalafil generic cialis pill online free generic cialis cialis 5 mg effetti collateral cialis prezzo di mercato cialis en mexico precio buy online cialis 5mg
یکشنبه 26 خرداد 1398 04:14 ق.ظ

Truly quite a lot of good data!
cialis usa cost cialis online deutschland cialis dosage amounts cialis uk next day cialis ahumada cialis with 2 days delivery safe site to buy cialis online cialis flussig cialis generico in farmacia i recommend cialis generico
شنبه 25 خرداد 1398 02:31 ب.ظ

Cheers. An abundance of posts.

how much does a cialis cost cialis 5mg billiger we recommend cialis best buy interactions for cialis 200 cialis coupon buy brand cialis cheap best generic drugs cialis cialis generico milano cialis price in bangalore ou trouver cialis sur le net
شنبه 25 خرداد 1398 12:11 ق.ظ

Nicely put, Cheers!
cialis kaufen bankberweisung cialis tadalafil cialis coupon legalidad de comprar cialis cialis alternative cialis side effects dangers tadalafil 20mg i recommend cialis generico look here cialis cheap canada cialis prices
جمعه 24 خرداد 1398 09:57 ق.ظ

You mentioned that very well.
cialis et insomni buy cialis online cheapest cost of cialis cvs wow cialis 20 we like it cialis price cialis 5 mg look here cialis cheap canada buy cialis uk no prescription cialis usa cost cialis kaufen
پنجشنبه 23 خرداد 1398 07:26 ب.ظ

Truly plenty of amazing information.
cialis uk cialis generique cialis online holland price cialis wal mart pharmacy no prescription cialis cheap cialis patentablauf in deutschland generic cialis tadalafil 20 mg cialis 10 doctissimo cialis para que sirve
پنجشنبه 23 خرداد 1398 06:17 ق.ظ

Very good stuff, Kudos!
how much does a cialis cost enter site very cheap cialis only now cialis for sale in us cialis generico en mexico cialis price in bangalore buy generic cialis enter site very cheap cialis import cialis warnings for cialis canada discount drugs cialis
چهارشنبه 22 خرداد 1398 04:11 ب.ظ

Beneficial postings. Cheers.
cialis generico online cialis price in bangalore prices on cialis 10 mg acheter cialis kamagra order cialis from india buy cialis online nz buying cialis in colombia wow cialis tadalafil 100mg cialis per paypa il cialis quanto costa
چهارشنبه 22 خرداد 1398 11:44 ق.ظ
wfuvbyisvnej viagra pictures <a href=http://northwestpharmacyc.com/>sublingual viagra</a> viagra pills <a href="http://northwestpharmacyc.com/">cheap cialis canadian</a>
online pharmacy cialis
چهارشنبه 22 خرداد 1398 05:09 ق.ظ
dddctkfvdgzn brand viagra online <a href=http://northwestpharmacyc.com/>viagra trial</a> canadian pharmacy for cialis <a href="http://northwestpharmacyc.com/">viagra from india canadian pharmacy</a>
taking viagra
یکشنبه 19 خرداد 1398 04:26 ق.ظ

Tips nicely used..
side effects of cialis order cialis from india enter site very cheap cialis buy original cialis cialis kaufen bankberweisung cialis venta a domicilio generic cialis 20mg tablets how do cialis pills work canadian drugs generic cialis buying cialis in colombia
جمعه 17 خرداد 1398 11:05 ب.ظ

You reported that effectively.
cialis 10 doctissimo cialis official site cialis farmacias guadalajara we use it cialis online store tadalafilo only best offers cialis use we recommend cheapest cialis cialis prices cialis side effects dangers cialis professional from usa
چهارشنبه 21 فروردین 1398 08:37 ب.ظ

You made your position very clearly.!
canadian rxlist canadian online pharmacies safe canadian online pharmacies canada online pharmacies reviews canadian pharmacies canadian government approved pharmacies canadian pharmacys canadian online pharmacies reviews canadianpharmacy the best canadian online pharmacies
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :