زبان شناسی همگانی
درباره وبلاگ


سایت زبان شناسی همگانی در جهت گسترش و معرفی رشته زبان شناسی همگانی آغاز به کار کرد
rezasalimi18@yahoo.com

مدیر وبلاگ : رضا سلیمی
مطالب اخیر
نویسندگان
چهارشنبه 3 دی 1393 :: نویسنده : رضا سلیمی

باختین و نظریه گفتگو حسام مناهجی

میخاییل باختین، متفکر و منتقد برجسته قرن بیستم، نظریه «دیالوگ» را زمانی ارائه کرد که دو مکتب فلسفی و ادبی در اوج خود بودند. از طرفی ساختارگرایان بوند که به پیروی از زبان‌شناسی سوسور، لانگ[1]  را در مرکز مطالعات خود قرار داده بودند و سعی در به حاشیه کشیدن حیطه‌های دیگر زبان داشتند و از طرف دیگر، نقد سبک‌شناسی بود که توجه خود را فقط به بیان فردی معطوف کرده بود. باختین با نشان دادن واکنش شدید علیه زبان‌شناسی(عین‌گرایانه) سوسور از یک طرف و اتخاذ موضعی انتقادی در مقابل راه‌حل‌های «ذهن‌گرایانه» از سوی دیگر، توجه خود را از نظام مجرد لانگ به گفته‌های ملموس افراد در شرایط اجتماعی مشخص معطوف کرد. زبان باید ذاتاً پدیده‌ای «گفت‌و‌شنودی» در نظر گرفته شود و صرفاً بر حسب جهت‌گیری ناگزیر آن به سوی دیگر، درک شود.

باختین سعی دارد نشان دهد که حتی در به ظاهر خصوصی‌ترین و شاخص‌ترین گفتار یا سخن، سخن یا طرف گفت‌وگوی دیگری وجود دارد به نظر او سخنگویی که یک‌سره بر یک موضوع عینی تمرکز دارد، همواره به مخاطبان بالقوه در چپ و راست خود هم نظری می‌اندازد. زبان از این حیث در سرشت خود «گفت‌و‌گویی» است و صرف نظر از اینکه چه پاسخی به صورت بالفعل ارائه خواهد شد، درگیر نوعی گفت‌وگوست. باختین گفت‌و‌گویی را به تصویر می‌کشد که سخنان سخنگوی دوم از آن حذف شده است. سخنگوی دوم حضوری نامرئی دارد؛ سخنان‌اش را نمی‌شنویم ولی در عمق، این سخنان تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر کل سخنان حاضر و مرئی سخنگوی نخست دارد. باختین بیشتر درباره مفاهیم گفت و شنودی بحث می‌کند و می‌گوید همه واژه‌ها یا گفته‌ها در پاسخ یا واکنش به امری، ادا می‌شوند. در رفتار روزمره، واژه‌ها درون نظام ادراکی خود نویسنده- که پر از اشیای خاص و حالات احساسی و مرتبط با آن‌هاست- درک می‌شود بنابراین، تمام گفتار به سمت چیزی گرایش دارد که باختین آن را «افق درک» شنونده می‌نامد. مکتب باختین به لحاظ توجهی که به ساختار زبانی آثار ادبی داشت، فرمالیست بود اما عمیقاً تحت تأثیر این باور مارکسیستی قرار داشت که زبان نمی‌تواند از ایدئولوژی جدا باشد. این پیوند نزدیک میان زبان و ایدئولوژی، ادبیات را بلافاصله به عرصه اجتماعی و اقتصادی، یعنی قلمرو  ایدئولوژی، وارد کرد. باختین بنیان مکالمه‌گری یا گفت‌وشنودی را بر رابطه بین خود و دیگری بنا می‌نهد، آگاهی نسبت به مفهوم دیگر بودن را لازمه برقراری مکالمه می‌داند و حتی آن را به جنبه زیباشناختی اثر ادبی تعمیم می‌دهد؛ بدین صورت که رابطه خود و دیگری منجر به پدید شدن شکل تکامل یافته عصر می‌شود که از بعد زیباشناختی حائز اهمیت است. هنرمند واقعی از طرفی با «من بودن خود»- که تمایل به برداشت شخص از اطراف دارد- مواجه است و از طرف دیگر، با «غیرخودی بودن» یا دیگر بودن واقعیات اطراف‌اش. توان واژه‌ها و سایر نشانه‌های لفظی در حمل بیش از یک معنا مطابق با بافتی است که در آن به کار می‌رود. در این نقد مارکسیسم و فلسفه زبان به این متهم شده است که به نشانه‌ها معانی ثابت می‌دهد؛ در صورتی که عملاً معنی واژه‌ها به تعریف مجدد مداوم در چارچوب مبارزه بین طبقات و گروه‌های اجتماعی بستگی دارد. نظریه‌های باختین در وهله نخست بر مفهوم گفتگو ( دیالوگ ) و این‌که زبان ( هر شکل سخن و یا نوشته) همواره گفتگویی است، متمرکزند. این مفهوم گفتگو با مفهوم مارکسیستی دیالکتیک یکسان نیست. اگر چه با آن در توجه به خصلت اجتماعی گفتگو و نیز کشمکش ذاتی درون آن مشابه است. گفتگو از سه جزء تشکیل می‌شود. سخنگو، شنونده ـ مخاطب و رابطه میان این دو. درنتیجه زبان - و آنچه زبان بیان می کند یعنی اندیشه ها، شخصیت ها، اشکال حقیقت و غیره - همواره محصول تعامل میان ـ حداقل ـ دو نفر است. باختین مفهوم گفتگو رادر تقابل با مفهوم مونولوگ (تک صدایی) قرار می‌دهد، که توسط یک شخص و یک نهاد گفته و بیان می‌شود.

در نظریه ی باختین، گفتگو در مفهوم عام و گسترده ی آن به معنای هرگونه ارتباط زبانی به هر شکل ممکن است. بنابراین می توان گفت تمامی ارتباطات و فعل و انفعالات زبانی به صورت تبادل گفتارها، یعنی به صورت گفتگو، انجام می پذیرد. اما گفتگو در معنای خاص آن فقط یک گفتگوی ساده بین دو شخص نیست، بلکه نوعی هستی شناسی است که از رهگذر وجود «دیگری»، «خود» معنادار می شود. به نظر باختین، در تعامل با دیگران آگاهی ما شکل می گیرد و به واسطه ی این تجربه از دیگری است که آگاهی ما صیقل می خورد. او همچنین تک گویی یا مونولوگ را در نقطه ی مقابل گفتگو قرار می دهد و می گوید : «تک گویی درنهایت انکار می کند که بیرون از آن، آگاهی دیگری با همان حقوق، و قادر به پاسخی با همان درجه ی اعتبار وجود دارد. تک گویی به انکار غیر و استقلال و کفایت آن به عنوان یک «من» با حقوق مساوی برمی خیزد. برای دیدگاه تک گویانه (در شکل افراطی و یا ناب آن)، غیر صرفا «موضوع» آگاهی باقی می ماند و نمی تواند در بطن خود یک آگاهی را متشکل کند. پاسخی که قادر به ایجاد تغییری در دنیای آگاهی من باشد از غیر انتظار نمی رود؛ تک گویی به خودی خود کامل و کافی است و از این رو نسبت به پاسخ غیر ناشنواست و به انتظار چنین پاسخی نمی نشیند و هیچ توان موثری برای آن قایل نیست. تک گویی، از غیر، صرف نظر می کند و تلاش می ورزد تمامی واقعیت را به عینیت درآورد. تک گویی وانمود می کند که کلامِ آخر است» .

باختین همچنین سه عرصه ی گفتگوی سقراطی، کارناوال، و رمان را تجلی گاه گفتگو در معنای خاص و هستی شناسانه ی آن می داند. بنابراین با توجه به تعریف باختین از گفتگو و همچنین ویژگی های موجود در این سه عرصه می تون گفت که از نظر باختین، گفتگو گونه ای کند وکاو جمعی و نقادانه برای یافتن حقیقت است که درنهایت به خودآگاهی و خوداصلاحی می انجامد.

از جمله ویژگی های دیالوگ که از نظر باختین آن را از یک ارتباط ساده متمایز می کند عبارت است از:

·        مستقیم بودن رابطه؛ به این معنا که هیچ گونه ساختار اجتماعی یا ذهنی نباید منجر شود که افراد از هم دور شده و یکدیگر را به مثابه ابژه تلقی کنند.

·        آگاهی و خودشناسی محصول گفتگوست. به نظر باختین، آگاهی وشناخت پدیده ای دوسویه و بین الاذهانی است که تنها در روابط گفتگویی میان افراد ایجاد می شود

باختین در نظریه های ادبی خود به خوبی نشان داده است که دیالوگ اساس زبان است، ولی همواره امکان تبدیل آن به مونولوگ وجود دارد...دیالوگ به روی تفکر و آزادی گشوده است، در حالی که مونولوگ واجد خصلتی استبدادی و سرکوبگرانه است .باختین از اصطلاح «موقعیتمندی» در تعریف گفتار[2]  استفاده می کند. به نظر او، گفتارها موقعیتمند هستند و معنای اصیل آنها را باید در موقعیت رخدادشان درک کرد. همه ی گفتارها در پاسخ به گفتارهای پیشین بیان می شوند و معطوف به مخاطب هستند... به این معنا، زبان از طریق تعامل اجتماعی در زمینه آموخته می شود... گفتار پدیده ای اجتماعی است و خصلت آن از دو چیز ناشی می شود؛ اولا گفتار خطاب به کسی ادا می شود و ثانیا گوینده خود موجودی اجتماعی است. این ارتباط و عمل متقابل گفتاری و کلامی به نظر باختین بنیادی ترین خصیصه ی زبان است. مفهوم دیالوگ و صفت ممیزه ی آن، یعنی دگرآوایی، در تقابل مستقیم با مفهوم مونولوگ یا تک گویی قرار می گیرد... و تک گویی لاجرم به نوعی دگماتیسم و اندیشه ی جزمی منجر می شود.

از نظر باختین، چندصدایی ویژگی گفتگومندی است. چندصدایی به معنای توزیع مساوی صداها در یک متن است، چنان که تمام صداها حق حضور داشته باشند، بدون اینکه یکی بر دیگری مسلط باشد. گفتگومندی عنصر اساسی آرای باختین در مورد روابط میان متون محسوب می شود. باختین، براساس چگونگی و میزان برخورداری متن ها از گفتگومندی، آنها را به دو گونه، یا بهتر است بگوییم فراگونه ی کلی تقسیم می کند: فراگونه ی تک گویی، و فراگونه ی چندگویی. البته برای تعمیم افراطی باید گفت که هیچ متنی بی بهره از متن های دیگر نیست و تفاوتی که میان آنها وجود دارد تفاوت بر سر میزان گفتگومندی است.

باختین مفهوم گفتگو یا گفتگویی را بیشتر بسط می‌دهد و استدلال می کند، که تمام کلمات و یا گفته ها به سوی پاسخی و واکنشی جهت دارند. در مکالمات روزمره، کلمات از طریق قرار گرفتن در نظام مفهومی شنونده درک می شوند و سرشار از اهداف معین و تأثرات احساسی اند و با آنها مرتبط اند. در نتیجه فهم یک گفته از پاسخ شنونده به آن جدایی ناپذیر است. در نتیجه تمام سخن ها به سوی آنچه باختین «افق مفهومی»  شنونده می خواند جهت دارند، که این افق شامل زبان های متعدد اجتماعی است، که شنونده از آن ها استفاده می کند."دیالوگیسم" گرایشی به سمت تعامل میان زبان های مختلف سخنگو و زبان های شنونده است و به این دلیل است، که باختین می گوید: «سخن ها در مرز میان زمینه خود و زمینه دیگری و بیگانه زندگی می کنند».

منابع:

انصاری، منصور. دموکراسی گفتگویی: امکانات دموکراتیک اندیشه های میخائیل باختین و یورگن هابرماس،   تهران، نشر مرکز، 1384.

غلامحسینزاده، غریبرضا؛ میخاییل باختین، نشر مرکز، 1387.

باختین، میخاییل؛ تخیل مکالمهای، مترجم: رویا پورآذر، نشر نی، 1387.

ایگلتون، تری(1390)، پیش درآمدی بر نظریه ادبی، ترجمع عبای مخبر، نشر مرکز، تهران.

نامورمطلق، بهمن. «باختین، گفتگومندی و چندصدایی(مطالعه ی پیشابینامتنیت باختینی)»، پژوهشنامه ی علوم انسانی، شماره ی 57، بهار 1387.





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
چهارشنبه 2 بهمن 1398 05:42 ب.ظ
It’s really a great and useful piece of info. I’m glad that you shared this useful information with us. Please keep us informed like this. Thank you for sharing.
دوشنبه 30 دی 1398 04:22 ب.ظ
I enjoy all your posts. You’ve done really good job
پنجشنبه 26 دی 1398 08:23 ق.ظ
magnificent put up, very informative. I ponder why the opposite experts of this sector don't realize
this. You shoul proceed your writing. I'm sure, you've a huge readers' base already!
دوشنبه 23 دی 1398 09:09 ب.ظ
I was able to find good info from your blog articles.
دوشنبه 16 دی 1398 01:30 ب.ظ
Marvelous, what a webpage it is! This webpage presents useful information to us, keep it up.
جمعه 13 دی 1398 02:48 ب.ظ
It's awesome to pay a quick visit this web page and reading the views of all colleagues on the topic of this post, while I am also zealous of getting know-how.
دوشنبه 9 دی 1398 05:18 ب.ظ
i was looking for same information thanks admin for posting this news Thanks
سه شنبه 3 دی 1398 03:23 ب.ظ
I couldn’t refrain from commenting. Exceptionally well written!
دوشنبه 18 آذر 1398 08:37 ب.ظ
Download ringtones, message tones, alert tones etc... Free mobile ringtones for all type of phones, shared and submitted by our users. Choose from over 41000 ringtones uploaded under various categories. Get the latest ringtones in mp3 file format and set the coolest, trendiest tone as your mobile ringtone.<br>

<a href=https://dolotnuthietke.com/sitesmapes.php>iphone ringtone download mp3</a>
<a href=https://dolotnuthietke.com/sitesmapes.php>radha krishna ringtone download mp3</a>
<br>

Access unlimited number of ringtones and download them with out sign up or registration. Surveys reveal that more than half of the mobile phone users between 15 to 30 years of age download ringtones at least once. To upload and share your collection of ringtones with other, click the 'Upload Ringtone' button and submit .mp3 files under 2MB in size.<br>

<a href="http://www.dreamcomment.ir/post/468/">freeВ download ringtone mp3</a>
<a href="http://ariaamarketing.ir/post/7093/">kul ringtone download mp3</a>
b17b80b
دوشنبه 11 آذر 1398 07:20 ب.ظ
زبان شناسی همگانی - باختین و نظریه گفتگو
http://prediksitogelwin.com
دوشنبه 13 آبان 1398 02:14 ب.ظ
Hi there, just became aware of your blog through Google,
and found that it is truly informative. I am gonna watch out for brussels.

I will appreciate if you continue this in future. Many people will be benefited from your writing.
Cheers!
چهارشنبه 23 مرداد 1398 09:13 ق.ظ
Now I am ready to do my breakfast, afterward having my breakfast coming again to read additional news.
جمعه 11 مرداد 1398 01:27 ق.ظ
Hey there just wanted to give you a brief heads up and let you know a few
of the pictures aren't loading properly. I'm not sure why but I think its
a linking issue. I've tried it in two different internet browsers
and both show the same outcome. plenty of fish natalielise
چهارشنبه 9 مرداد 1398 02:57 ب.ظ
Just desire to say your article is as amazing. The clarity on your publish is simply cool and i can think you're an expert in this
subject. Fine with your permission let me to snatch
your RSS feed to keep updated with drawing close post.

Thanks one million and please continue the gratifying work.
پنجشنبه 3 مرداد 1398 06:28 ب.ظ
I've been exploring for a bit for any high quality articles or blog
posts in this kind of area . Exploring in Yahoo I eventually stumbled
upon this site. Reading this information So i am glad to express that I've an incredibly just right uncanny feeling I
came upon exactly what I needed. I so much indisputably will make
certain to don?t omit this website and give it a look regularly.
دوشنبه 31 تیر 1398 08:29 ق.ظ
I do agree with all the ideas you've offered for your post.

They're really convincing and can certainly work. Still,
the posts are too quick for starters. May just you please
extend them a bit from subsequent time? Thank you for the post.
جمعه 28 تیر 1398 10:08 ق.ظ
I like the helpful information you provide in your articles.
I'll bookmark your blog and check again here regularly. I am quite certain I will learn many
new stuff right here! Good luck for the next!
دوشنبه 24 تیر 1398 07:24 ب.ظ
Today, I went to the beach with my children.
I found a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said "You can hear the ocean if you put this to your ear." She put the shell to her ear and screamed.
There was a hermit crab inside and it pinched her
ear. She never wants to go back! LoL I know this is totally off topic
but I had to tell someone!
دوشنبه 27 خرداد 1398 07:30 ب.ظ
Yes! Finally something about plenty of fish dating site.
جمعه 27 اردیبهشت 1398 02:26 ب.ظ
Very nice post. I just stumbled upon your blog
and wished to say that I've truly enjoyed surfing around
your blog posts. After all I'll be subscribing to your rss feed
and I hope you write again soon!
پنجشنبه 19 اردیبهشت 1398 08:44 ق.ظ
Hi, all is going nicely here and ofcourse every one is sharing facts, that's truly
fine, keep up writing.
جمعه 13 اردیبهشت 1398 01:33 ب.ظ
We're a group of volunteers and starting a new scheme in our community.
Your site offered us with valuable information to work
on. You've done an impressive job and our entire community will
be grateful to you.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
 
 
 
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو